معاد - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٤

در قرآن قبلا هم عرض کردیم صحبت از جنات ( بهشتها ) است ، نه یک‌ بهشت . می‌فرماید مردم بر دو قسم هستند : شقی و سعید . اهل شقاوت خالدند مادامی که آسمان و زمین هست ، و همچنین اهل سعادت هم خالدند . کلمه‌ خلود معنایش " همیشگی " نیست . یک وقت ما از کلمه خلود ابدیت را می‌فهمیم . کلمه خلود در اصطلاحی که الان ما داریم معنایش ابدیت است ، ابدیت که هیچ انتهایی نداشته باشد ( لانهایی ) ولی اصل لغت خلود ، ابدیت به آن معنا یعنی خصوص آن دوامی که هیچ آخر نداشته باشد نیست ، بلکه [ خالدند ] یعنی باقی می‌مانند و لهذا اگر یک قیدی در آخرش بخورد تناقض نیست . در قرآن آمده : " « خالدین فیها ما دامت السموات و الارض »" همیشه هستند تا آسمانها و زمین هست . این " همیشگی " تناقض نیست که بگوییم اگر همیشگی است یعنی ابدیت است ، دیگر " تا " در آن معنی ندارد ، یعنی هستند و هستند تا آسمانها و زمین هست .
امیرالمؤمنین از این آیات چنین استنباط کرده‌اند که این جنت و ناری که‌ قرآن ذکر می‌کند " « ما دامت السموات و الارض »" هستند ، قبل از قیامت است ، چون اصلا در ابتدای قیامت آسمانها و زمین همه از بین می‌رود و منهدم می‌شود : " « فاذا کانت القیامة بدلت السموات و الارض » " شروع قیامت با تبدیل شدن آسمانها و زمین است . بعد فرمود : و مثل‌ این‌است : " « و من ورائهم برزخ الی یوم یبعثون »" [١] که در جلسه‌ پیش این آیه را ذکر کردیم . بعد فرمود : " « و هو الثواب و العقاب‌ بین الدنیا و الاخرش و مثله قوله : النار » . . . " .
آیه‌ای است در سوره مؤمن که می‌فرماید : " « و حاق بال فرعون سوء العذاب ، النار یعرضون علیها غدوا و عشیا »" و رسید و احاطه کرد به آل‌ فرعون [٢] آتش که هر صبحگاهان و هر شامگاهان بر آنها عرضه می‌شود . در روایات هم خیلی زیاد آمده است که بر اهل برزخ آتش عرضه می‌شود ، آن‌ عذابی که از آتش می‌کشند از عرضه شدن آتش است ، مثل اینکه از نزدیک آن‌ را احساس کنند . بعد قرآن می‌فرماید : " « و یوم تقوم الساعة ادخلوا ال‌ فرعون اشد العذاب »" [٣] و در روزی که ساعت بپا می‌شود آنها را وارد عذاب کنید ، در سخت‌ترین عذابها . خود آیه هم ایما و اشاره اگر نگوییم‌ صراحتی دارد که آنها قبل از قیامت بر آتش عرضه و در خود قیامت وارد می‌شوند در آتشی که بدترین آتشها