داشته باشد تا احساس لذت جسمی بشود . بهترین و کاملترین نمونه‌اش خواب‌ است . ما در خواب لذت و رنج جسمی را به طور کامل احساس می‌کنیم . لذت‌ و الم آخرت یعنی بهشت و جهنم هم در عین اینکه برای ما صد در صد جسمی‌ حس می‌شود . هیچ لزومی ندارد که جسمی باشد ، یعنی این بدن دوباره آنجا جمع شود و در آنجا واقعا آتشی حاضر کنند . سؤال دیگر درباره مسأله " آکل و ماکول " است . اگر ما از صحبتهای‌ جلسات متعدد این طور نتیجه بگیریم که روحی و جسمی وجود دارد ، دیگر مسأله " آکل و ماکول " حل است ، یعنی ما به جسمی معتقدیم که از همین‌ عناصر معمولی مادی تشکیل شده و به روحی معتقد هستیم که حیات و شخصیت‌ می‌دهند و آن روح است که شخصیت افراد را بالاختصاص تعیین می‌کند . پس‌ تشکیل و تجمع و تمرکز مواد اشکالی ندارد که همین اکسیژن ، هیدروژن ، کربن‌ ، گوگرد و . . . است و در علم هم ثابت شده که گوگردی که اینجاست با گوگردی که در خورشید است فرق ندارد و همان خواص را داراست . پس اگر آنها را جمع کنیم و جسمی به وجود بیاوریم ، هیچ لزومی ندارد همان جسمی‌ باشد که در اینجا بوده است ، چون یک بدن هم در مدت ٧٠ ٦٥ سال جسم‌ مادی‌اش در حال تغییر و تبدیل است ، پس اگر روح در آن حلول پیدا کند مسأله حل است . استاد : هر دو سؤالی که آقای . . . کردند و جوابی که دادند درست است‌ ، منتها همین چیزی که الان ایشان گفتند اگر من می‌گفتم قبول نمی‌کردند ! صحبت اولشان این بود که آیا حتما ضرورت دارد که یک جسمی وجود داشته‌ باشد تا لذت و الم جسمانی وجود داشته باشد یا نه ؟ جواب داده‌اند : نه . واقع مطلب هم این است که نه ، چون ما که لذت و الم را به جسمانی و روحانی تقسیم می‌کنیم ، معنایش این نیست که بعضی از لذت و الم ها را جسم می‌برد ، بعضی از لذت و الم ها را روح می‌برد ، همه لذت و الم ها را روح می‌برد ، چون لذت و الم مربوط به آگاهی و خودآگاهی است و اصلا جسم‌ خودآگاه نیست . اگر ما را زیر ضربه شلاق بزنند و کبودمان کنند واقعا این‌ بدن ما دردش نمی‌آید ، باز آن که دردش می‌آید همان ما هستیم ، منتها نوع‌ لذت یا المی که روح می‌برد از اینجاست ، چون یک اتحادی میان روح و بدن‌ هست و وقتی که شما در اثر ضربه یک ناراحتی در اینجا ایجاد می‌کنید و بر آن اعتدال اساسی ضربه‌ای وارد می‌شود ، آن تبدیل می‌شود به الم و لهذا می‌گویند الم و لذت هر دو ( حتی جسمانیهایش ) در عالم روح است ، چیزی‌ که هست راهش فرق می‌کند . الم روحانی