همین طور که عرض کردم بعضی گفته‌اند آن معادی که با عقل می‌شود قبول کرد ، تنها معاد روحانی است و بس ، معاد جسمانی از نظر عقل و علم قابل‌ توجیه نیست . نمی‌خواهند بگویند محال است ، می‌گویند ما راهی برای‌ اثباتش نداریم . همان جمله معروفی است که بوعلی سینا روی عقاید و مبانی‌ای که خودش راجع به روح [١] داشته گفته است ، معتقد شده که‌ انسان که می‌میرد ، تنها روح او ( که فقط همان عقل اوست ) باقی می‌ماند و بقیه قوا همه امور مادی و جسمانی است : خیال قوه جسمانی است ، حس قوه‌ جسمانی است ، حافظه قوه جسمانی است ، تمام این قوا جسمانی است . روح‌ انسان هم سعادت و شقاوت دارد ، هر اندازه حقایق بیشتر و صحیح‌تر و عالیتری را درک کرده باشد و هر اندازه ملکات بیشتری کسب کرده باشد سعادت بیشتری دارد ، و هر اندازه که در جهل و مخصوصا در جهل مرکب فرو رفته باشد شقاوت و رنج روحی بیشتری دارد . ولی اینها گفته‌اند : اما انبیاء مطالب دیگری در باب معاد گفته‌اند و آن غیر از این است که ما می‌گوییم و ما در آن مسائل فقط متعبد به قول شارع هستیم .
یک نظر دیگر نظر محدثین ماست . محدثین ما معتقدند به قول خودشان به‌ معاد جسمانی . البته ما هم می‌گوییم معاد جسمانی ولی آنها به شکل خاصی‌ تعبیر می‌کنند . آنها معتقدند هیچ فرقی بین دنیا و آخرت نیست غیر از دفعه دوم بودن ، یعنی همین وضع زندگی‌ای که شما امروز دارید می‌بینید ، همین خورشید در وضعی که هست ، ماه در وضعی که هست ، زمین در وضعی که‌ هست ، همین عالم مجموعا در وضعی که هست ، همینها بار دیگر با همین‌ نظامات و با همین خصوصیات تکرار می‌شود ، فرقش با حالا این است که آن‌ دفعه دوم است و این دفعه اول . ما یک دفعه الان وجود داشتیم ، دفعه دیگر هم بعد وجود پیدا می‌کنیم . چون اکثر ، قائل به روح هم بوده‌اند ، گفته‌اند که چون روح انسان در وقت مردن از بدن جدا می‌شود و از طرف دیگر ما داریم‌ که مرده‌ها از قبرها زنده می‌شوند ، پس لابد معنایش این است که روحها به‌ این بدنها عود می‌کنند .

[١] یعنی تنها عقل نه سایر قوای روحی . قوه عاقله را مجرد و قوه مستقل‌ می‌دانسته‌اند .