معاد - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٨
در تکامل فرد ، همین که فرض کنید یک فرد یک گیاه ، یک دانهای ، یک نهالی به صورت یک درخت در میآید یا یک هسته به صورت یک گل و به صورت یک درخت در میآید و یا یک نطفه به صورت یک انسان و یک حیوان بزرگ در میآید ، [ در تمام این موارد ] این سؤال را البته در شکل قدماییاش طرح میکنند : چه حسابی در کار است که موجود زنده از اولی که به وجود میآید شروع به خرابی و شروع به پیری نمیکند ؟ به عبارت دیگر ، هر ماشینی که ساخته میشود ، نوترین و سالمترین و نیرومندترین روز آن ماشین ، روزی است که ساخته شده و از کارخانه در آمده است . هر یک روزی که بگذرد و به هر اندازه که کار کند رو به کهنگی و فرسودگی میرود . ولی در موجودهای زنده این طور نیست . موجود زنده در ابتدا که به وجود میآید ، روز اول کهنگیاش نیست ، لا اقل تا یک مقدار زیادی رو به نوتر شدن و رو به رشد میرود و دائما خودش را رشد میدهد و تقویت میکند و بر تجهیزات خودش میافزاید و حال آنکه اگر فقط همان ساختمان مادی و جسمانی خودش بود ، باید از روز اول به سوی زوال و کهنگی و فرسودگی برود . ممکن است شما بگویید که هر موجود زندهای در عین اینکه به سوی رشد و تکامل میرود ، در عین حال باز به نوعی به سوی کهنگی و فرسودگی میرود . میگوییم در عین حال ، در یک جهت رو به تکامل میرود ، همین تکامل چرا ؟ این بالاخره حکایت میکند از یک نیرویی که این موجود را به سوی تکامل میبرد . این ، نماینده یک نیرویی است در این شیء که آن نیرو پیشبرنده است . این حالت که در فرد وجود دارد چون تکامل انواع هم از فرد شروع میشود دیگر فرق نمیکند که این فرد در یک قالب ثابتی تکامل پیدا کند ، مثلا این فرد خزنده در همین قالب ثابت تکامل پیدا کند یا نه ، به این معنا که به آن حد پدر و مادرش که رسید ، به حد نوعش که رسید ، آنجا متوقف شود یا چهار قدم هم از حد جد خودش و پدر و مادر خودش بالاتر برود و در نسل خودش هم این اثر را بگذارد به طوری که نسل او هم که بعد میآید چهار قدم بالاتر برود ، بلکه او هم چهار قدم از نسل پیش خودش بالاتر برود . این جهت که نسلهای بعدی از نسلهای پیشین قدمی جلوتر رفته باشند یا نرفته باشند ، در اصل این استدلال تأثیری ندارد . آنچه که در این استدلال تأثیر دارد تکامل فرد است ، اعم از اینکه تکامل نوع صورت بگیرد یا تکامل نوع صورت نگیرد . واقعا مسأله تکامل از نظر قدما یک مسأله ماوراء الطبیعی است . وقتی میگویم