عنصر اول و دوم در داخل خود روح است [١] . می‌گفتند شما خیال کرده‌اید که روح جسم نیست ؟ روح هم خودش جسم دارد و ما الان دارای دو جسم هستیم : یک جسم جسم مادی و جسم دیگر جسم روحی ، و جسم روحی ما دارای ابعاد است‌ و مفاهیم ریاضی را که ما در ذهن خودمان تصور می‌کنیم و ابعاد برایش خلق‌ می‌کنیم و در عالم ذهن تقسیم می‌کنیم ، واقعا ما بعد ریاضی را در ذهن‌ خودمان خلق می‌کنیم و رویش حساب می‌کنیم ، نه اینکه آن که در ذهن ماست‌ بعد ندارد و فقط تصوری است از بعد ، تصور بعد غیر از خود بعد است . ما هر جا که درباره ریاضیات فکر می‌کنیم و همه ابعادی را که تصور می‌کنیم ، نه این است که ابعاد خارج را می‌بینیم ، بلکه همان ابعاد ابعادی است که‌ ذهن ما قدرت خلاقیت آن را دارد و آن ابعاد را در خودش خلق می‌کند .

معاد از نظر ملا صدرا

امثال ملا صدرا گفته‌اند معاد جسمانی است اما همه معاد جسمانی را برده‌اند در داخل خود روح و عالم ارواح ، یعنی گفته‌اند این خصایص جسمانی‌ در عالم ارواح وجود دارد ، این فاصله‌ای که قدما از قبیل بوعلی میان روح و جسم قائل بوده‌اند و فقط عقل را روحی می‌دانستند و غیر عقل را روحی‌ نمی‌دانستند ، این فاصله وجود ندارد . اما البته این مطلب هم مشکل را حل‌ نکرده است ، یعنی ما این را با مجموع آیات قرآن نمی‌توانیم [ تطبیق کنیم‌ ] . با اینکه حرف خیلی خوبی است و آن را با دلایل علمی هم می‌شود تأیید کرد ولی معاد قرآن را با این مطلب نمی‌شود توجیه کرد ، چون معاد قرآن‌ تنها روی انسان نیست ، روی همه عالم است . قرآن اساسا راجع به عالم‌ ماده بحث می‌کند نه تنها انسان : " « اذا الشمس کورت ٠ و اذا النجوم‌ انکدرت ٠ و اذا الجبال سیرت » " [٢] مربوط به قیامت است ، " « یوم تبدل الارض غیر الارض »" فقط ارض روح ما را نمی‌گوید ، قرآن ارض‌ ( همین زمین ) را دارد می‌گوید ، و سایر آیاتی که در قرآن هست .
اینجا چیزهایی بوده است که علم قدیم قاصر بوده و نمی‌توانسته از اینجا یک قدم

[١] البته عنصر دوم ( انرژی ) را نمی‌شناختند ، ولی جسم را می‌شناختند . [٢] تکویر / ١ - [٣]