کرده‌اید که شما را عبث آفریده‌ایم و این که شما به سوی ما بازگردانده‌ نمی‌شوید ؟ مفهوم آیه به اصطلاح استفهام انکاری است : شما چنین گمان‌ کرده‌اید ؟ یعنی چه گمان باطلی ! مفهوم آیه این است : اگر بنا شود که شما به سوی ما بازگردانده نشوید ، خلقت شما عبث است و شما باور می‌کنید که‌ ما عبث خلق کنیم ؟ این استدلال بر قیامت است از خدا ، یعنی برای اثبات‌ قیامت ، خدا پایه استدلال قرار داده شده است . [ می‌گوید ] ما را می‌شناسید و قبول دارید یا نه ؟ به کسانی می‌گوید که الله را قبول دارند : الله شما را خلق کند و قیامتی نباشد ، پس خلقت شما عبث باشد ؟ " ²فتعالی الله غ" خداوند متعالی و برتر و بالاتر است و منزه است از چنین‌ نسبتها ، " « الملک »" صاحب قدرت و سلطان [١] .
تمام جنبه‌هایی که در خداوند است ، به موجب آنها امکان ندارد که خلقت‌ عبثی صورت بگیرد . اول از همه ، قدرت غیر متناهی‌اش را ذکر می‌کند که‌ عجز و ناتوانی در کار نیست . ممکن است انسان کار عبثی بکند ولی منشأ عبث بودن آن این است که قدرتش نارساست . خیلی اوقات آدم یک کاری را شروع می‌کند و بعد به نتیجه و نهایت نمی‌رسد و علت به نتیجه نرسیدنش این‌ است که نتوانسته است ، می‌گوید یک کار لغو بیهوده‌ای کردیم ، به جایی هم‌ نرسید . " « الملک »" صاحب قدرت مطلقه ، " « الحق »" آن که در ذات او هیچ نوع بطلانی و نقصی و نابودی‌ای نیست ، ثابت است [٢] .
کأنه می‌خواهد بگوید آن که حق است خلقش هم حق است ، ذی‌الحق حق است .
شما می‌گویید خلقت عبث و باطل است ؟ تعبیر دیگر قرآن این است که به‌ جای " عبث " کلمه " باطل " را آورده است . از حق حق ناشی می‌شود نه‌ باطل ، از حق عبث ناشی نمی‌شود ( چون عبث مساوی است با باطل ) . " « لا اله الا هو »" کأنه در اینجا این سخن گفته می‌شود که شاید موانعی ، مزاحمی در کار باشد ، قدرت و خدای دیگری مانع کار شود ، مثل داستان خیر و شرهایی که در فلسفه‌های ثنوی و ادیان ثنویه بوده است . [ می‌گوید ] معبودی غیر او نیست ، چون رب همیشه معبود است ، یعنی ربی غیر او نیست‌ ، لذا بعد هم کلمه " رب " را آورده : " « رب العرش الکریم » " صاحب عرش

[١] " ملک " از ماده ملک است و ملک یعنی قدرت و سلطان . کلمه " ملک " از اسماء الله است ، از آن جهت که زمام همه عالم و مهار همه‌ اشیاء در دست قدرت پروردگار است و همه جریانها با مشیت و اراده اوست‌ . [٢] حق یحق ، ثبت یثبت است که مرادف با وجود است . حق مطلق یعنی‌ موجود مطلق ، یعنی آن که در ذات او عدم و نیستی راه ندارد .