در آنجا امکان تکلیف و عمل و تغییر دادن خود و سرنوشت خود ( اگر سعید است برگردد خود را شقی کند ، اگر شقی است برگردد سعید کند ) وجود ندارد ، از باب اینکه نظام زندگی نظام دیگری است ؟ مسلم حرف اول را نمی‌شود گفت که هیچ فرقی نیست و آنجا این کارها امکان دارد ولی خدا دلش‌ نمی‌خواهد . نه ، صحبت دلبخواهی نیست ، آنجا کار نشدنی است .

تجسم اعمال

مسأله سوم مسأله تجسم و تشخص اعمال است که آقای مهندس هم در اینجا به صورت بند دوم ذکر کرده‌اند ، منتها ایشان آن را تجسم و تشخص عنصر دوم‌ ( انرژی ) می‌دانن د . مسأله تجسم اعمال مسأله‌ای است که دلایل نقلی و شرعی‌ فراوانی بر این مطلب هست . اصلا لحن خود قرآن هم لحن تجسم اعمال است .
قرآن تعبیر به جزا می‌کند ولی خودش در جاهای دیگر مطلب را ذکر می‌کند که‌ این جزای عمل شما همان خود عمل شماست که به شما برگردانده می‌شود . اینجا از آنجاهایی است که منطق قرآن همیشه از منطق مفسرین پیش است . مفسرین‌ از باب اینکه این را یک امر معقول نمی‌دانستند که مثلا ما یک حرفی اینجا زدیم که باد هوا شد و از بین رفت و معدوم شد ، بعد بگوییم نفس عمل تو در قیامت به تو برگردانده می‌شود ، در تقدیر می‌گیرند ، می‌گویند یعنی کیفر و پاداش عمل تو [ به تو برگردانده می‌شود ] که پاداش یک چیز است ، عمل‌ تو چیز دیگری است .
ولی قرآن این طور نمی‌گوید . اعم از اینکه ما بتوانیم توجیه کنیم یا نتوانیم توجیه کنیم ، لحن و منطق قرآن این است که نفس اعمال شما به شما برگردانده می‌شود . پیغمبر فرمود : " « انما هی اعمالکم ترد الیکم » " [١] . بالاترش را خود قرآن می‌گوید : " « فمن یعمل مثقال ذرش خیرا یره ٠ و من یعمل مثقال ذرش شرا یره »" [٢] کوچکترین عمل خیر و کوچکترین عمل‌ شر خودش را می‌بیند ، " « و وجدوا ما عملوا حاضرا »" [٣] کرده خود را در آنجا حاضر

[١] بحار ، ج / ٣ ص . ٩٠ [٢] زلزال / ٧ و [٨] [٣] کهف / . ٤٩