معاد
 
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص

معاد - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣

روحها بار دیگر به همان بدنهایی که بوده‌اند و پوسیده‌اند و متفرق و خاک‌ شده‌اند . بعضی دیگر معاد را به همان معنی عود الی الله می‌گیرند ولی‌ می‌گویند عود ارواح الی الله ، جسم که عودی ندارد به سوی خدا ، برای جسم‌ معنی ندارد بگوییم به سوی خدا باز می‌گردد ، روح است که می‌تواند درجات و مراتبی را طی کند که به حسب آن درجات و مراتب به نشئه ربوبی نزدیکتر باشد و بنابر این قیامت یعنی بازگشت ارواح به سوی خدا . صرف این مطلب‌ را بخواهیم بگوییم ، می‌شود معاد روحانی مطلق که این بر خلاف ضرورت‌ تعلیمات انبیاست ، یعنی در تعلیمات انبیاء درست است که گفته‌اند عود به سوی پروردگار ، ولی برای این عود شکل هم معین کرده‌اند ، آن شکلی که‌ معین کرده‌اند صد در صد روحانی نیست . مسأله معاد در میان قدمای فلاسفه اصلا مطرح نبوده ، یعنی اصلا معاد را انبیاء آورده‌اند نه فلاسفه . حتی ارسطو خودش قائل به فنای روح است و ابدا معتقد به بقای ارواح و عود ارواح و این حرفها نیست و روح را یک‌ موجود فانی و قابل فنا می‌داند . حکمای اسلامی از قبیل بوعلی طور دیگری معتقدند ، بوعلی می‌گوید که از نظر برهان علمی و برهان عقلی ، ارواح باقی می‌مانند و بازگشت می‌کنند به سوی‌ خداوند و سعادت و شقاوت آنها هم سعادت و شقاوت معنوی و عقلانی است ، یعنی لذتها و المها ، لذتها و المهای عقلانی است ( یعنی از نوع لذتی است‌ که عقل می‌برد و از نوع رنجی است که عقل می‌برد ، نه از نوع لذت و المی‌ که انسان از راه جسم می‌برد ) . ولی بعد می‌گوید این راهی است که ما از طریق علمی می‌توانیم طی کنیم ، این قدر می‌دانیم که روح انسان فانی نمی‌شود و باقی می‌ماند و در جهان دیگری یا معذب است یا متنعم ، ولی آن مقداری‌ که ما از راه دلیل علمی می‌توانیم بفهمیم این است که فقط عقل انسان ( یعنی قوه عاقله انسان ) باقی می‌ماند ، سایر قوای انسان هر چه هست ، همه‌ معدوم می‌شوند و قوه عاقله به صورت یک امر مستقل و یک شی‌ء مستقل و یک‌ شخصیت مستقل که شخصیت واقعی انسان هم همان عاقله‌اش هست باقی می‌ماند . ولی بعد می‌گوید لکن معاد جسمانی هم چیزی است که پیغمبر به آن خبر داده‌ است ، صادق به آن خبر داده است ، ما معاد جسمانی را هم قبول می‌کنیم به‌ اعتبار اینکه مخبر صادق به آن خبر داده است . پس در واقع این طور می‌گوید که دلیل علمی و عقلی ، ما را فقط در حد معاد روحانی راهنمایی‌ می‌کند ولی اینکه معاد جسمانی باشد ، چیزی است که ما از راه عقل‌ نمی‌توانیم کشف کنیم ولی چون مخبر صادق خبر داده