اندازه استعداد وجودش می‌رسد ، اما اینکه دلش به آن معنا بسوزد و متأثر شود [ این طور نیست ] ، اینها مال ما بشرها و موجودات است . اگر چنین‌ تأثری در او باشد ، دیگر خدا نیست ، تحت تأثیر عوامل خارجی قرار گرفته‌ است ، او تحت تأثیر عوامل خارجی قرار نمی‌گیرد .
- چرا خدا عمل بد را به عدلش جواب می‌دهد ولی عمل خوب را به فضلش .
استاد : همان مسأله " « عشر امثالها »" فضل می‌شود . عرض کردم " مثل " به کمک آیات دیگر ، خودش است ، " مثل آن " یعنی بیشتر از خودش نیست . قهرا اگر ما آن آیات را گرفتیم که می‌گوید نفس عمل هست ، " « مثلها »" در اینجا یعنی بیش از خودش نیست ، همان خودش نه بیش‌ از خودش . ولی در کارهای خیر ، خودش در حالی است که به فضل الهی بار هم داده ، و الا باید همان حرف متکلمین را بگوییم که عملش اینجا می‌ماند ، بعد یک مجازاتی ، یک چوبی هم می‌آیند می‌زنند . صحبت چوب زدن نیست .
- راجع به اینکه مدت ٥٠ - ٦٠ سال کار خوب یا بد می‌کنیم ، چرا باید تا ابد نتیجه داشته باشد ، این سؤال شده بود و جواب را این طور داده بودند که می‌بینیم بیشتر روی عاقبت به خیری تأکید می‌شود ، یعنی برای آن نتیجه‌ای‌ است که آخر ، انسان می‌گیرد و آن برداشتی که باید نسبت به زندگی داشته‌ باشد . بعد در آنجا این طور ذکر شده بود که خداوند می‌داند فرد صالح اگر تا ابد زنده باشد کارهای صلاح و خوب خواهد کرد و اگر فرد فاسق تا ابد زنده باشد فسق و فجور خواهد کرد و تقریبا به عنوان شاهد می‌توان آن آیه‌ای‌ را آورد که : " « قال رب ارجعون ، لعلی اعمل صالحا »" . به آنها گفته‌ می‌شود : " « کلا انها کلمة هو قائلها »" [١] یعنی دروغ می‌گوید ، او اگر برگردد همان کارها را ادامه خواهد داد . بعد روی این املاک ، یکی از ائمه توجیه کرده بودند که ابدی بودن نتیجه کار خوب برای آن فرد صالح و ابدی بودن عذاب برای آن فرد فاسق ، خلاف عدل نیست .
استاد : حساب این نیست که خدا می‌دانست که او همیشه بد می‌کند . آن‌ چیزی که در روایت آمده این نیست . آنجا حساب نیت و قصد است ، یعنی‌ یکی در نیت و قصدش این است که اگر عمر ابد هم پیدا کند خوبی کند و یکی‌ در قصدش این است

[١] مؤمنون / ٩٩ و . ١٠٠