حقیقتش این است که من در بعضی از موارد غیر از اینکه بگویم تسلیم مقاصد واقعی قرآن هستم راه دیگری ندارم ، یعنی برای خودم مطلب ( بحث راجع به‌ مسأله معاد و این چیزها بود ) آنقدرها مکشوف نیست و حالتی که برای خودم‌ احساس می‌کنم این است که باید تسلیم مقاصد قرآن باشم .
به هر حال ، ما اول از اینجا وارد شدیم ، گفتیم آیاتی که از آن می‌توان‌ ماهیت مرگ را از نظر قرآن استفاده کرد ذکر کنیم ، که یک سلسله آیات‌ بود که من قسمت عمده‌اش را در جلسه پیش برای شما خواندم . در این جلسه‌ روایتی از امیرالمؤمنین ( علیه‌السلام ) نقل می‌کنم . بنای ما فعلا بر استناد به روایات نیست ، ولی چون در آن روایت استدلال به آیه قرآن شده است ، من آن را فقط برایتان می‌خوانم . از بحث خودمان هم خارج نشده‌ایم که‌ بگویید صحبت در قرآن است نه در روایات ، بلکه چون در این روایت همان‌ استدلالی که ما می‌خواستیم بکنیم شده است ، آن را خدمتتان عرض می‌کنم .
گفتیم که اولا از آیات قرآن به طور کلی ، چه درباره سعدا و چه درباره‌ اشقیا اینچنین استنباط می‌شود که مردن به طور کلی " توفی " است . " توفی " یعنی استیفا کردن ، قبض به صورت کامل کردن ، تحویل کامل گرفتن‌ که از ماده " وفی " است و در آیات زیادی از قرآن آمده است : " « الله یتوفی الانفس حین موتها »" [١] یا " « قل یتوفیکم ملک الموت‌ الذی وکل بکم »" [٢] که خود این تعبیر ، بیان ماهیت مرگ است : مرگ یعنی تحویل گرفتن و بردن . کلمه " نفس " هم که در قرآن آمده است‌ در عربی یعنی خود . وقتی می‌خواهند بگویند خود این چوب ، می‌گویند نفس‌ این چوب . " جائنی زید نفسه " یعنی زید آمد ، خودش آمد ( همان عین‌ خودش نه چیزی دیگری ) . اگر قرآن به آن چیزی که از انسان گرفته می‌شود تعبیر " نفس " می‌کند ، از آن نظر است که از نظر قرآن خود واقعی انسان‌ همان است که گرفته و برده می‌شود .
غیر از این ، سلسله آیات زیادی داریم که قرآن بیان می‌کند در فاصله‌ مردن تا قیامت حیاتی باقی است . گاهی درباره خصوص سعدا و اتقیا این‌ مطلب گفته شده است و گاهی درباره اشقیا ، مثل آیاتی که در دو جای قرآن‌ است که یک جا صریحتر

[١] زمر / . ٤٢ [٢] سجده / . ١١