فضل خود به آنها عنایت کرده است ، " « و یستبشرون بالذین لم یلحقوا بهم »" [١] و دائما در صدد و جستجو و طلب بشارتند درباره دوستانشان‌ که هنوز به آنها ملحق نشده‌اند ، یعنی آنها دوستانی دارند که هنوز در این‌ دنیا زنده هستند و منتظرند که کی این بشارت به آنها برسد که فلان دوست‌ شما هم شهید شد و به شما ملحق خواهد شد .
این آیه اگر چه در مورد خصوص شهداست ولی به هر حال صراحتش در مطلب‌ به نظر می‌رسد انکارناپذیر است که قرآن می‌خواهد بگوید شهدا بعد از مردن‌ زنده هستند ، مستشعرند ، شادمانند ، مرزوقند و آگاهند ، حتی آگاهند از دنیایی که از آن عبور کرده‌اند .
ممکن است کسی راجع به این آیه بگوید شاید فقط شهدا این جورند . البته‌ معلوم است که انسان نمی‌تواند احتمال بدهد که از نظر قرآن مردم دو صنف‌اند ، غیر شهدا هر که هست همه نیست و نابود و معدوم می‌شوند تا قیامت ، در سکوت مطلق فرو می‌روند ، نه عذابی و نه نعمتی ، و فقط شهدا این جور هستند . بعلاوه ، آیات دیگر در این زمینه هست که عرض می‌کنم .
این هم دو آیه که مخصوص به شهدا بود .

مکالمه میان فرشتگان و مردگان

آیات دیگری ما داریم که در آن آیات مکالمه فرشتگان را با متوفاها بعد از مردن بیان می‌کند که فرشتگان سخنی می‌گویند به آنها و آنها جواب می‌دهند ، باز فرشتگان به آنها جواب می‌دهند ، مکالمه میانشان صورت می‌گیرد ، مثل‌ این آیه که مخصوصا راجع به یک تیپی از اشقیاست که می‌فرماید : " « ان‌ الذین توفیهم الملائکة ظالمی انفسهم قالوا فیم کنتم قالوا کنا مستضعفین فی‌ الارض قالوا ا لم تکن ارض الله واسعة فتهاجروا فیها » " [٢] . این‌ آیه جزء آیات هجرت است . می‌فرماید گروهی از مردم که فرشتگان آنها را تحویل می‌گیرند و از آنها می‌پرسند " « فیم کنتم »" شما در دنیا در چه‌ حالی بودید ، در چه وضعی بودید ؟ آنها که دست خودشان را از همه چیز تهی‌ می‌بینند ، موضوعی را ( که واقعا راست بوده ) به عنوان یک عذر ذکر می‌کنند : " « قالوا کنا مستضعفین فی الارض »" ما

[١] آل عمران / ١٦٩ و . ١٧٠ [٢] نساء / . ٩٧