فقهاست ) به یک شکل ، حکما و فلاسفه به یک شکل و علمای جدید به شکل‌ دیگر کرده‌ان د ، همه یک نوع مطالعات یکجانبه است ، یعنی مثلا قسمتی از آیات قرآن که با نظریه آنها انطباق بهتری داشته است ، همان را گرفته و دنبال کرده‌اند و حال آنکه یک قسمت را گرفتن و یک قسمت را رها کردن‌ مشکل را حل نمی‌کند .

قطعیت قیامت کبری از نظر قرآن

به نظر می‌رسد ما اول باید از اینجا شروع کنیم که یک مطلب از نظر قرآن‌ قطعی و مسلم است و قرآن روی آن خیلی اصرار دارد و آن این است که یک‌ قیامت کبرایی در آینده مجهولی هست و قرآن اصرار دارد که آینده قیامت‌ را جز خدا کسی نمی‌داند : " « علمها عند ربی »" [١] در یک آینده‌ مجهولی که به هیچ نحو نمی‌شود آن را توقیت کرد و وقت برایش معین کرد .
در آن قیامت کبری مسأله تنها این نیست که اوضاع دنیا و زمین و آسمان به‌ شکلی که امروز هست باشد ولی فقط مرده‌ها یکدفعه از قبرها بیرون بیایند برای حساب و کتاب . این حشر قبوری که قرآن بیان کرده است ( که واقعا تعبیر قرآن این است که مرده‌ها زنده می‌شوند ) مقرون است با یک تغییر کلی و اساسی در تمام عالم ، از خورشید و ستارگان و زمین و هر چه در زمین‌ هست و آن موجودهای خیلی عظیم و وسیع زمین که چشم انسان را پر می‌کند و آدم باور نمی‌کند ا ینها دیگر طوری بشوند مثل دریاها و کوهها ، همه اینها را قرآن مثال ذکر می‌کند : آن یکی مثل پشم زده شده باشد ، آن یکی مثل غبار پراکنده باشد ، نور از خورشید گرفته شود ، ستارگان منکدر شوند ، خلاصه یک‌ تغییر کلی در تمام عالمی که ما آن را عالم طبیعت می‌شناسیم [ و در آسمان‌ صورت می‌گیرد ] . عالمی که ما عالم طبیعت می‌شناسیم همین زمین است و آنچه که ما آسمان می‌نامیم مجموع خورشید و ستارگان است . دیگر چیزی‌ نمانده است که قرآن روی آن دست نگذاشته باشد که در آن قیامت کبری آن‌ هم تغییر می‌کند : " « یوم تبدل الارض غیر الارض و السموات »" [٢] ، " « و السموات مطویات بیمینه »" [٣] .

[١] اعراف / . ١٨٧ [٢] ابراهیم / . ٤٨ [٣] زمر / . ٦٧