آب باید تشبیه کرد . اگر ما یک آبی داشته باشیم که علی الاتصال بر روی‌ آن یک حبابهایی پیدا می‌شود و روی آن را می‌گیرد ، این طور نیست که‌ حبابها جدا [ از آن آب ] باشد ، یک شی‌ء است که این حبابها دائما بر روی آن پیدا می‌شود ، و [ اگر دو آب داشته باشیم ] این حباب حبابی است‌ مال این آب و آن حباب حباب دیگری است مال آن آب و وابسته به آن . به هر حال یکی از بزرگترین مشکلات در مسأله قیامت بقای " من " و حفظ شخصیت " من " است . تا آنجایی که من احساس کردم ، در کتاب ذره‌ بی‌انتها توجهی به مسأله بقای شخصیت نشده و در مقام حل مشکل هم برنیامده‌اند . گو اینکه مبانی آن کتاب به حل مشکل بقای شخصیت بیشتر کمک می‌کند ولی مستقیما وارد این بحث نشده‌ان د . اما در کتاب درس‌ دینداری و کتاب راه طی شده متعرض شده‌اند که من از درس دینداری که بعد از آن و مختصرتر هم هست یک چیزهایی یادداشت کرده‌ام و عرض می‌کنم ، بعد خود آقای مهندس توضیحاتی خواهند داد .

نقد نظریات مهندس بازرگان

در کتاب درس دینداری تحت عنوان " اثبات قیامت " همان طوری که آن‌ جلسه هم عرض کردم چند مسأله ذکر شده است : یکی تولید مثل انسان و سایر موجودات زنده ، یکی مسأله خواب و بیداری طبیعت ، یکی مسأله ثبات و بقای طبیعت ( که هیچ موجودی در طبیعت معدوم نمی‌شود و هیچ معدومی موجود نمی‌شود ) ، فصل دیگری تحت عنوان " نمونه‌های فراوان زنده ماندن و یا زنده شدن مرده‌ها در دنیا " که اینها از قبیل بقای نسل و این جور چیزهاست ، و امکان قیامت و بهشت و جهنم ، که در قسمت اول یعنی " مساله تولید مثل " این مسأله را پرورش داده‌اند : " ذره ناچیز در شرایط مساعد ، موجود زنده و بارشدی می‌شود که وارث خصوصیات و صفات پدر و مادر است " . این اصل مبحث ، مورد قبول است و آنجا هم می‌گویند : " طبیعت‌ قادر است که عصاره‌گیری و خلاصه سازی کند و چند نسل را در یک محوطه کوچک‌ که همان جرثومه حیاتی یا نطفه و تخم است قرار دهد و آن را حمایت و حفاظت نماید " . این در فصل اول است و مورد قبول است ولی حالا می‌خواهیم ببینیم در این مسأله ما چه اثری دارد ؟