شخص دیگر باشد . اگر در قیامت فرد دیگری صد در صد مشابه با من آورده‌ شود که همه چیز او مثل من است بدون تفاوت اما خود من نیستم ، او مثل من‌ است . این از نظر آن " کم " که قرآن می‌گوید : شما هستید که دارید پاداش داده می‌شوید ، کافی نیست .

بقای روح ، ملاک تشخیص انسان

حال که ما فرق شخص و شخصیت را به حسب اصطلاح دانستیم و مقصود این‌ است که شخص باید باقی و محفوظ باشد ، عرض می‌کنم کسانی که قائل به روح‌ هستند و روح را به هر حال باقی می‌دانند ، ملاک تشخیص [١] و من بودن من‌ را به همان روح می‌دانند ، می‌گویند اصلا من که من هستم ، من بودن من و همان‌ که دارم درک می‌کنم و می‌گویم " من " که به علم حضوری هم وجودش را درک‌ می‌کنم و مرتب خاطرات و خطوراتی هم در ذهن من پیدا می‌شود و همه به یک‌ نقطه مرکزی معین وابستگی دارد ( یعنی آن دیدن ، دیدن من است نه دیدنی که‌ به یک مجموع نسبت بدهم ، یعنی دیدن دیدنی است که به یک واحد واقعی‌ نسبت داده می‌شود ) ، دیدن من ، رفتن من ، احساس کردن من ، من بودن من ، شخص بودن من ، هویت فردی من به روح من است . بدن من در شخصیت من به‌ معنی روانشناسی مؤثر است ، یعنی مسلم صفات ممتازه من به این ترکیبات‌ بدنی من بستگی دارد ، که به هر اندازه با شما شبیه باشم شخصیت من شبیه‌ شخصیت شماست ولی شخص من و هویت من به این بدن من بستگی ندارد . بدن‌ من در طول عمر هر مقدار که تعویض و تبدیل شود ، شخص من همان شخص است‌ ، چون دیگر آن ذات من به چیز دیگر تبدیل نمی‌شود . سلولهای بدن من یا مثلا پیکره‌ای از یک سلول من ( موادی که سلول بدن من را تشکیل می‌دهد ) ممکن‌ است تبدیل پیدا کنند ، این یکی برود و یکی دیگر جای او را بگیرد و بالاخره بدن من تعویض شود ولی خود من عوض نمی‌شوم ، چون آن که من هستم از اول کوچکی تا آخر بزرگی ، از اولی که خودم را احساس کردم و وجود خودم را درک کردم ، من همان من هستم ، ثابت در وجود من همان من است و بقیه هر چه هست متغیر است .
حتی صفات روحی من هم احیانا ممکن است متغیر شود . اگر فراموشی واقعی‌

[١] اگر شخصیت هم می‌گوییم مقصودمان همان تشخیص شخص است .