غایی‌اش نتیجه مطلوب باشد . این نه منافاتی با نظریه تغییر نوعی قرآن از لحاظ فرد دارد و نه منافاتی با نظریه تبدیل انرژی . استاد : من فقط یک سؤال [ از آقای مهندس بازرگان ] داشتم : این طور فرمودید که یک موجود زنده حداکثر انرژی فعال را در ابتدا دارد و هر چه‌ که بگذرد ، از آن کاسته می‌شود . البته ما هم این را تعبد قبول کردیم ولی‌ من آنچه که به نظرم می‌رسد این است که بعضی از همین فرنگیها در نوشته‌هایشان که ترجمه شده و ما دیده‌ایم و حالا درست یادم نیست که در همین کتاب راز آفرینش انسان است و یا جای دیگر این مطلب را ذکر می‌کنند که از جمله خواص حیات این است که انرژی جدید کسب می‌کند ، یعنی‌ منحصر به سرمایه اولی نیست ، سرمایه جدید تولید می‌کند . آنوقت یک سؤال دیگر هم که برای ما طبعا باقی است همین است : یک‌ سلول که در یک انسان به وجود می‌آید ، فرض کنید خود همین [ سلول ] آفریننده میلیونها سلول است ، آنهم سلولهای نطفه‌ای که هر یک از آنها اگر رحم مناسبی باشد می‌تواند منشأ انسانهای دیگری باشد ، باز هر یک از این سلولها خودش مخزن نیرو و انرژی است ، اگر آن سلول اولی حداکثر انرژی را در ابتدا دارد ، این سلولها از کجا به وجود می‌آید ؟ تا آن سلول‌ از بیرون انرژی به دست نیاورده باشد ، از کجا این قدرت را دارد که‌ اینهمه مخزن از نو ایجاد کند ؟ چون هر سلولی که می‌گویید منشأ یک انسان‌ است ، خودش یک مخزن جدید است . این موجودی که خودش یک مخزن بوده ، بعد معادل با خودش بلکه میلیونها و میلیاردها ( در طول عمر که مسلم‌ میلیاردهاست ) مثل خودش می‌تواند ایجاد کند ، آیا بدون اینکه کسب انرژی‌ جدید کرده باشد می‌تواند ایجاد کند ؟ پس علی القاعده این طور باید بگوییم‌ که این خاصیت در نیروی حیاتی هست که لااقل در آن قسمت ایجاد سلول حیاتی‌ می‌تواند انرژی جدید کسب کند و اگر غیر از این باشد چطور قابل توجیه است‌ ؟ متخصص شما هستید . من از بیان آقای مهندس . . . استفاده کردم و بیانات ایشان هم از عرایض بنده اگر بالاتر نبود کمتر هم نبود ، اما ایشان یک چیزی گفتند که‌ مرا به یاد یک داستانی انداخت و آن این است : مردی است به نام قطب‌ الدین رازی ، صاحب کتاب محاکمات ، مرد بسیار فاضل و عالمی است که الان‌ کتابش مورد استفاده است . او آمد یک کاری نظیر کار آقای مهندس بکند و صلاحیتش را هم داشت اما شهرت دو نفر ، آن بیچاره را از بین برده . فخر رازی شرحی نوشته بر شرح اشارات بوعلی و خیلی ایراد کرده است .