مهندس بازرگان : در مورد مطالبی که جناب آقای مطهری از کتاب ذره‌ بی‌انتها عنوان فرموده بودند ، امر شد بنده هم عرایضی بکنم . اصل بحث‌ راجع به این بود که دنیا را با دو عنصری که علم امروز قبول دارد ( ماده و انرژی ) نمی‌شود توجیه کرد ، پدیده‌ها ، جریانها و تحولات زیادی است که‌ ایندو عاجز از ایجاد و یا توجیه و بیانش هستند . بنابر این یک عنصر سومی و دستی باید در کار باشد که دنیا را به این صورت در آورده باشد . آن موارد و شاهد مثال‌ها که جناب آقای مطهری از کتاب یک یک فرمودند ، اول مسأله پیدایش جهان بود که اگر بنا باشد دنیا را فقط ماده و انرژی‌ تشکیل داده باشد گو اینکه این دوتا هم یکی هستند یعنی قابل تبدیل و تبدل‌ به هم هستند این نمی‌تواند پیدایش جهان را بیان کند . فرمودند الزامی هم‌ نیست که برای پیدایش جهان توجیهی باشد . ماده ازلی باشد ، کما اینکه‌ ماتریالیستها همین را قبول دارند ، می‌گویند چه لزومی دارد خدایی باشد که‌ خدا خلق کرده باشد ؟ اصلا آفرینشی نیست و ماده همیشه بوده است . البته‌ این ، راه فراری است که آنها پیش می‌گیرند . برای ماده خیلی مشکل است‌ که اصلا پیدایشی نباشد ، چون ماده‌ای که مشمول قانون ثبات انرژی بعلاوه‌ ماده است و از خودش رأی و تصمیم و اراده‌ای ندارد ، وقتی قادر بر این‌ نباشد که حتی کوچکترین تغییری در خودش بدهد و همه اینها اجباری و الزامی‌ باشد ، آنوقت چطور می‌تواند خودش را به وجود بیاورد ؟ این همان ابهام و اشکالی است که مبنای بیان فلاسفه و متکلمین است . ما نمی‌توانیم تصور