در مسأله آرزوها من عرض کردم فرق است میان [ آرزو و ] اموری که‌ شهوات انسان به آن تعلق می‌گیرد که به هر حال یک حالت نیمه مادی و حیوانی است ، مثل شهوت خوردن : انسان گرسنه است ، یک میل شدیدی به‌ غذا پیدا می‌کند ، همین قدر که غذا را خورد و سیر شد میلش دیگر رفع می‌شود . این آرزو نیست . آرزو آن حالت ایده‌آل طلبی بشر است . انسان غیر از این خواسته‌های طبیعتش یعنی غیر از خواب خواستن ، غیر از خوراک خواستن‌ و غیر از شهوت جنسی [١] [ حالت ایده‌آل طلبی هم دارد ] . خواسته‌های‌ حیوانی یک مسأله است ، ایده‌آل برای بشر یک مسأله دیگر است . اینکه‌ عرض کردم هر چه را که انسان به صورت ایده‌آل فرض می‌کند ، بعد ، از آن‌ خسته می‌شود ، این به آن خستگی‌ای که شما گفتید علی الظاهر ارتباط ندارد ، یعنی انسان وقتی به آن ایده‌آلش می‌رسد ، اول که می‌رسد خیلی هم نسبت به‌ آن شائق است ، تا مدتی هم سرگرم به آن است ، مثل اینکه درست آن را تجربه می‌کند و در اول بسا هست ببیند که از آن که اول فکر می‌کرد بزرگتر هم هست چون واقعیت مادی‌اش بزرگتر است ، ولی در عین حال بعد که با آن‌ به قول شما انس و خو گرفت اقناعش نمی‌کند ، طالب چیز دیگر است . چرا طالب چیز دیگر است ؟ همان طور در حالت خستگی بماند ! شما اگر استدلال‌ می‌کردید ، می‌گفتید بعد که انسان خسته شد دنبال آرزوی دیگر نمی‌رود ، یک‌ حرفی بود .
- دنبال لذت می‌رود .
استاد : دنبال ایده‌آل رفتن غیر از مسأله لذت است ، یعنی ایده‌آل دیگری‌ ندارد ، ایده‌آل برای او می‌میرد . می‌گفتیم انسان هر ایده‌آلی داشته باشد ، بعد ایده‌آل دیگر نه ، یک ایده‌آل ، بالاخره وقتی به آن رسید یا خسته می‌شود یا خسته نمی‌شود ، همان جا سر جای خودش می‌ایستد . اما اگر قبول کردید که‌ ولو از این هم خسته می‌شود ولی در عین حال باز دنبال یک کمال و یک هدف‌ و یک ایده‌آل است ، آنوقت این استدلال استدلال تمامی است . البته ما این‌ استدلال را قدری با احتیاط بیان کردیم .

[١] مسأله انس خانوادگی و به تعبیر قرآن مودت و رحمت یک مفهوم‌ انسانی است غیر از مفهوم حیوانی شهوت جنسی . ما به آن فعلا کار نداریم .