قول برگسون که همین نظریه قدما را قبول دارد این ابزارها هستند که کند شده‌اند ، نه آن ظرف واقعی [ پر شده باشد ] . او معتقد است که اشتباه‌ است کسی خیال کند که چیزی فراموش می‌شود ، هیچ چیزی فراموش نمی‌شود و فراموشیهای ما عبارت است از اینکه قدرت بازگرداندن از حافظه به شعور ظاهر ، از ما گرفته می‌شود ، نه اینکه آن شی‌ء از حافظه ما محو شده ، از حافظه چیزی محو نمی‌شود .
اگر آن مطلب را بگوییم که ظرفیت روحی ما پایان ناپذیر است ، و اگر ما بتوانیم علمی را از غیر مجرای این ابزارهای مادی که کهنه و فرسوده‌ می‌شوند بگیریم ( مثلا از طریق الهام الهی ) ، ممکن است بی‌نهایت معلومات‌ بگیریم . به قول آنها یک پیغمبر می‌تواند بی‌نهایت معلومات را داشته‌ باشد ، ما هم می‌توانیم داشته باشیم ، روح ما هم آن ظرفیت را دارد ولی‌ چون از طریق چشم و گوش و اعصاب و . . . می‌خواهیم بگیریم زمان و تدریج‌ می‌خواهد و اینها کهنه و فرسوده می‌شوند و طبعا قدرت یادگیری ما آنقدر زیاد نیست ، [ بنابراین ] آن خزانه ناقص می‌ماند و خیلی رشد نمی‌کند ، و اگر بتوانیم از طریق الهام و اشراق بگیریم و زحمت و فشاری روی مغز و اعصاب ما وارد نیاید ، ممکن است علم بی‌نهایت بگیریم .
امیرالمؤمنین فرمود که پیغمبر در لحظات آخر برای من در یک " آن " و در یک لحظه هزار در از علم باز کرد که از هر دری هزار در باز می‌شود .
این مسلم از یک مجرای دیگری غیر از مجرای شنیدن و گفتن بوده ، و الا با شنیدن و گفتن بالاخره در یک مدت معین و در یک لحظه این قدر امکان ندارد که [ معلومات کسب شود ] . یک جمله‌ای هم خود حضرت امیر در نهج البلاغه‌ دارد که از این نظر جمله جالبی است . ایشان می‌گویند : " « کل وعاء یضیق‌ بما جعل فیه الا وعاء العلم فانه یتسع به » " [١] . خاصیت هر ظرفی این‌ است که وقتی مظروف را در آن بریزند دائما گنجایش کمتر می‌شود . " « یضیق بما جعل فیه » " یعنی ضیقش بیشتر می‌شود ، مقصود این است که‌ گنجایش آن کمتر می‌شود . معلوم است که اگر ما در یک ظرفی ولو آن ظرف‌ به اندازه اقیانوس باشد چیزی بریزیم ، ولو مظروف ما به اندازه یک لیتر آب باشد ، به اندازه یک لیتر آب از گنجایشش کاسته شده است ، مگر ظرف علم که هر چه مظروف ، بیشتر در آن بریزند گنجایشش بیشتر می‌شود ، چون ظرف علم گنجایشش مساوی است با مظروفش ، اینجا ظرف و

[١] نهج البلاغه ، حکمت . ٢٠٥