چیز و به یک جا منتهی می‌شود جهان دو عنصری است یا سه عنصری ؟ . . . علم‌ قادر نیست دنیای مشهود را با به کار بردن دو عنصر در قالب زمان و مکان‌ بسازد . بسیاری از حوادث و کیفیات یا واقع شده یا واقع شونده است که‌ علم دو عنصری از تشریح و تعلیل آن عاجز می‌ماند " . عرض کردم که این ، از نظر شباهت استدلال و برهان همان بیانی است که‌ قدما می‌کر ده‌اند . قدما انرژی را نمی‌شناختند ، فقط ماده را می‌شناختند ، می‌گفتند ماده تنها برای توجیه جهان کافی نیست ( البته عنصر تعبیر نمی‌کردند ، این یک اصطلاح ادبی است ) ، ما تا یک حقیقت دیگری را در ماهیت جهان دخالت ندهیم نمی‌توانیم جهان را توجیه کنیم و آن قوه است و قوه را هم نمی‌توانیم خاصیت ماده بدانیم ، اگر خاصیت ماده بدانیم عین‌ همان اشکالات عود می‌کند ، یعنی قوه را باید در عرض ماده قرار دهیم نه در طول ماده . ایشان به دلیل پیشرفتهای علم امروز که ماده و انرژی هر دو را می‌شناسد ، به این بیان می‌گویند که خیر ، علم نمی‌تواند جهان را با ماده و انرژی توجیه کند ، عنصر سوم لازم دارد . این عنصر سوم ایشان همان عنصر دوم‌ دیگران است . ولی ایشان در بعضی موارد استدلال ، استدلال کرده‌اند که قدما استدلال نکرده‌اند و از نظر ما هم ضعیف است . اول چیزی که ذکر می‌کنند این‌ است : " . . . از جمله ابداع اولیه جهان که اگر جهان ابتدایی داشته باشد اصل‌ اول ترمودینامیک یعنی اصل ثبات ماده و انرژی متزلزل می‌گردد . فرضیه دو عنصری مجبور است جهان را ازلی بداند " . این البته ایرادی نیست بر کسانی که جهان را دو عنصری می‌دانند ، چون‌ آنها مجبور نیستند جهان را غیر ازلی فرض کنند که به این اشکال دچار شوند . ما قبلا جایی ثابت نکرده‌ایم که جهان ازلی نیست تا بعد بگوییم جهان دو عنصری نمی‌تواند پی دایش جهان را توجیه کند . آن که می‌گوید جهان دو عنصری‌ است می‌گوید جهان ازلی هم هست . این را ما نمی‌توانیم به صورت یک اشکال‌ و یک دلیل و استدلال در اینجا بیاوریم . این جزء مدعای ما باید قرار گیرد ، تازه جزء مدعا هم نمی‌شود قرار گیرد . بیان دومی که کرده‌اند بیان خوبی‌ است : " درباره خواص و کیفیات عناصر یا میل ترکیبهای اجسام و بروز کلیه‌ تحویلها که