که اگر عمر ابد هم پیدا کند بدی کند . او عذابش این طور است ، برای‌ اینکه اصلا کأنه قصد و فکر و روحش نقش ابدیت خورده که برای ابد اینچنین‌ باشد و به همین دلیل آنچه که برای ابد می‌خواهد ، به آن برای ابد رسیده ، او برای ابد گناه را پسندیده و برای ابد هم با گناه خودش محشور خواهد بود ، و او برای ابد خیر را پسندیده و برای ابد هم با خیر محشور خواهد بود .
یک نکته اضافه کنم و آن این است که خلود جهنم حتی راجع به همان قتل‌ نفس هم که در نص قرآن آمده [ به معنای ابدیت نیست ] ، چون ما در قرآن‌ راجع به غفران هم آیه داریم ، یعنی یک اصلی داریم به نام اصل مغفرت که‌ اگر به خدا نسبت دهیم مغفرت است و اگر به وساطت انبیاء نسبت دهیم‌ شفاعت است . شفاعت انبیاء همان مغفرت الهی است و چیز دیگری نیست .
خود جناب عالی [١] در کتاب مطهرات در اسلام بیانی کرده بودید که در عالم اصل شستشو هست . همین طوری که ما در این دنیا یک اصل شستشویی‌ می‌بینیم ، یعنی اصل بر طهارت و بر سلامت است ، اصل خلقت هم بر سلامت‌ است . اگر بچه‌ای ناسالم به دنیا بیاید ، این [ ناشی از ] یک عامل خارجی‌ است . قانون اصلی سلامت است . آقایان پزشکان اگر ببینند یک بچه سالم‌ به دنیا آمده ، دیگر دنبال این نمی‌روند که ببینند چه عاملی از خارج سبب‌ شده سالم به دنیا بیاید . اگر دیدند او فلج به دنیا آمد ، می‌گویند ببینیم‌ چه عاملی از خارج دخالت کرده است . اصل ، رحمت و مغفرت است و [ عذاب ] بر خلاف مسیر اصلی است .
از آیات قرآن استفاده می‌شود که بالاخره عده‌ای برای همیشه باقی می‌مانند ، اما آن عده چقدرند ؟ الان نمی‌توانیم بگوییم . اینکه اکثریت مردم می‌روند جهنم ، گویا از آیات می‌شود استنباط کرد که چنین چیزی هست ولی اکثریت‌ اکثریتشان مغفرت الهی شامل حالشان می‌شود ، یعنی تا حدی که در وجود کسی‌ کوچکترین مایه‌ای باشد برای این که مغفرت شامل حالش شود [ شامل خواهد شد ] . مثل اینکه برای بعضی جهنم حکم تصفیه خانه را دارد که در آنجا تصفیه‌ می‌شوند و آن ماده اصلی رحمت که در آنها هست بالاخره آنها را بیرون‌ می‌آورد ، لذا قرآن در اینجا می‌فرماید : " « لا بثین فیها احقابا »" .
همان که در جای دیگر " خالدین " می‌گوید ، [ در اینجا ] " احقاب " می‌گوید . " احقاب " ظاهرا جمع " حقب " است که مدت خیلی زیاد را می‌گویند ( چند هزار سال ) ،

[١] [ منظور آقای مهندس بازرگان است ] .