معاد - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٤

متوقع باشد که یک گندم که کاشت یک گندم در آید . ولی اگر کار خوب کند ، آن هفتصد تا هم ده برابر یعنی هفت هزار دانه گندم می‌شود .
استاد : تا اندازه‌ای تعبیر همین طور است . [ قرآن می‌گوید ] وقتی که ما مسأله عینیت را می‌گوییم ، ما داریم عمل خودت را به تو می‌دهیم ، ما زائد بر عمل تو را که به تو نداده‌ایم . اگر یک چیز دیگر از پیش خودمان به تو بدهیم ، تو می‌گویی من این کار را کردم ، چرا بیشتر [ تحویل می‌گیرم ؟ ] ما می‌گوییم خود عملت را داریم به تو تحویل می‌دهیم ، این دیگر زیادتر از خودش نیست ، هیچ چیزی [ خودش ] از خودش زیادتر نیست .
اگر ما مسأله مجازات اخروی را از نوع مجازات قراردادی و اعتباری دنیا بدانیم ، اشکال وارد است ، یعنی در قراردادهای دنیا باید تناسبی باشد .
اما اینکه قرآن از نظام عالم خبر می‌دهد ، در خبر دادن از نظام عالم ، دیگر این حسابها نیست . همان طور که در مجازات مشروبخوار و در مجازات‌ بچه خیره سری که لب حوض می‌رود ، فرض تناسب به آن معنا غلط است ، در مجازات اخروی هم در نظر گرفتن این جور تناسبها غلط است . قرآن خبر می‌دهد که این عمل بد الی الا بد با تو باقی می‌ماند . البته همیشه " ² سبقت رحمته غضبه » " [١] همیشه جانب خیر در عالم می‌چربد . انسان‌ وقتی کار خوب بکند ، بیش از مقداری که کرده است ، برو ثمر می‌دهد : " « فله عشر امثالها »" . کار بدن چون بر خلاف نظام عالم است ، یک تخم‌ را کاشته همان یک تخم را بر می‌دارد نه بیشتر . ولی به هر حال چه کار خوب چه کار بد ، آنچه باقی می‌ماند نفس عمل است و خدا و پیامبران هم‌ اخبار کننده از واقعیتی در نظام عالم هستند . عدل الهی هم ایجاب می‌کند که هر موجودی به آنچه که استحقاق آن را دارد [ برسد ] ، یعنی هر چه امکان‌ وجود دارد ، در عالم وجود پیدا می‌کند . اگر موجودی استحقاق یک نحو وجودی‌ را دارد ، جلوی وجودش هرگز گرفته نمی‌شود [ با این توجیه ] که بعد او را آزار می‌دهد . خوب ، آزار دهد ! این حسابهایی که ما روی عاطفه می‌کنیم که‌ دلمان می‌سوزد به حال آدمی که او را عذاب کنیم ، پس خدا هم دلش بسوزد ، خدا دل ندارد که بسوزد ! مسائل دلسوزی و عاطفی که ابزارهای ما برای این‌ زندگی دنیاست ، در ساخت ربوبی دخالتی ندارد . او رحمت دارد ، رحیم و رئوف است و رحمت وجودش به هر موجودی به