٤٥٤٨.امام على عليه السلام : بى گمان ، آفريدگان را پديد آورد و آنها را آغازگرى كرد ؛ بى چرخش انديشه اى و بدون تجربه اى كه از آن بهره برده باشد، و بدون جنبشى كه پديدش آورده باشد، و بى دودلى نفس كه در آن ، پريشان شده باشد.

٤٥٤٩.امام زين العابدين عليه السلام ـ از دعاى ايشان در روز عرفه ـ: تو خدايى . خدايى جز تو نيست ؛ كسى كه اشيا را نه از ريشه اى پديد آورده اى و آنچه نگارگرى كردى، از نمونه اى، نگارگرى نكردى، و نو پديده ها را بدون تقليد ، نوآورى كردى. تو كسى هستى كه بى گمان ، همه چيز را اندازه نهادى و همه چيز را آسان نمودى، و ما سواىِ خود را تدبير كردى و تو كسى هستى كه بر آفرينشت ، انبازى تو را يارى نكرد و وزيرى تو را در كارت پشتيبانى ننمود ، و براى تو مشاهده گر و همتايى نيست.

٤٥٥٠.امام رضا عليه السلام : معناى خداوندگارى ، از آنِ اوست، [حتّى] هنگامى كه بنده اى نبود، و حقيقتِ خدايى [از آنِ اوست ، حتّى] هنگامى كه پرستنده اى نبود ، و معناى دانا از آنِ او بود ، هنگامى كه دانسته اى نبود و معناى آفريدگار از آنِ او بود ، هنگامى كه آفريده اى نبود و حقيقتِ شنوايى از آنِ او بود ، هنگامى كه شنيده اى نبود. نه از آن هنگام كه آفريد ، سزاوار معناى آفريدگار شد ، و نه با پديد آوردن آفريدگان، معناى آفرينندگى را به دست آورد . چگونه [چنين باشد] ، حال آن كه «زمان» ، او را غايب نمى كند و [قيد] «يقيناً» ، او را نزديك نمى سازد و «شايد» ، او را پوشيده نمى دارد و «كِى» براى او وقت گذارى نمى كند و «هنگامِ» ، او را در بر نمى گيرد و «با» همراهش نمى گردد؟ جز اين نيست كه ابزارها خود را تعريف مى كنند و هر ابزارى به همانندهاى خود ، اشاره دارد.

ر . ك : ص ٤٤١ (فصل چهل و نهم : فاطر) و ٤٤٧ (فصل پنجاهم : فاعل، فعال) ، ج ٥ ص ٨٥ (توحيد در آفرينش) .