وسوسه های شیطانی و راه های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٣٨ - عقل تجربی و نیاز به وحی

قرآن ِیک جا مِی‌فرماِید:

)وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلا تُبْصِرُونَ([١]؛

«آِیا شما در خودتان فکر نمِی‌کنِید خداوند در وجود شماست».

و در جاِی دِیگر مِی‌فرماِید:

)سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الآفَاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ([٢]؛

«آِیات و نشانه‌هاِی خود را در آفاق و نفوستان به آن‌ها مِی‌دهِیم تا روشن شود خداوند حق است».

مثل اِین‌که اقبال اِین آِیه انفس را به همان مشاهدات درونِی معنِی مِی‌کند و ممکن است ِیک کسِی بگوِید هم‌چنان که در عجاِیب خلقت آسمان‌ها فکر مِی‌کنِیم، اقبال نِیز اِین قسمت را خواسته است راجع به کاشفات درونِی بداند که اسمش را گذاشته است تجربه باطنِی و مِی‌گوِید خدا نشانه‌هاِی خود را هم در تجربه درونِی آشکار مِی‌سازد و هم در تجربه بِیرونِی و وظِیفه آدمِی آن است که معرفت‌بخشِی همه سِیماهاِی تجربه را در معرض قضاوت قرار بدهد.

اندِیشه خاتمِیت را نباِید به اِین معنا گرفت که سرنوشت نهاِیِی زندگِی جانشِین شدن کامل عقل به جاِی عاطفه است چنِین چِیزِی نه ممکن است نه مطلوب ارزش عقلانِی اِین اندِیشه در آن است که در برابر تجربه باطنِی وضع مستقل نقادانه‌اِی اِیجاد مِی‌کند و اِین امر با تولد اِین اعتقاد حاصل مِی‌شود که حجِّیت و اعتبارهاِی اشخاص به پِیوستگِی با فوق طبِیعت داشتن در تارِیخ بشرِی به پاِیان رسِیده است بنابراِین به تجربه باطنِی و عارفانه هر اندازه هم که غِیرعادِی و غِیرمتعارف باشد اکنون با ِید به چشم ِیک تجربه کاملاً طبِیعِی نظر شود و مانند

[١]. ذارِیات / ٢١.

[٢]. فصّلت / ٥٣.