وسوسه های شیطانی و راه های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم - ایزدی، عباس - الصفحة ٤٧ - شواهد و نشانههای اختیار انسان

مذهب قَدَر همان مذهب تفوِیض[١] است، قدرِی‌ها هما معتزله هستند که قائل به تفوِیض بودند و اشاعره جبر را اعتقاد داشتند و شِیعِیان معتقد به «امرٌ بِین الامرِین»[٢] هستند. ملّاِی رومِی در مثنوِی مِی‌گوِید عقِیده جبرِیّه از عقِیده‌ِی قدرِیه بدتر است. زِیرا معتقد به جبر، حس خود را انکار مِی‌کند مثلاً ما وقتِی ضعف اعصاب دارِیم و در اثر آن دستمان مِی‌لرزد و چاِی داغ روِی دست کسِی مِی‌رِیزد اِین امر غِیراختِیارِی است و مبادِی اختِیار را در آن احساس نمِی‌کنِیم اما جاِیِی که با اراده خود چاِی را مِی‌رِیزِیم مبادِی و مقدمات اِین فعل را احساس مِی‌کنِیم و اگر گفتِیم خِیر اِین جبرِی است و ما اختِیار ندارِیم در اِین‌جا حس و درک خود را منکر شده‌اِیم.

شواهد و نشانه‌هاِی اختِیار انسان

ملّاِی رومِی مِی‌گوِید:

اِین همان است که ما از آن تعبِیر به سنجش کردِیم و گفتِیم مثلاً امروز شاِید قدرِی تردِید داشتِیم به جهت وضعِیت هواِی بارانِی و درآمدن و نِیامدن به جلسه درس و سنجِیدِیم دِیدِیم طورِی نمِی‌شود به درس بروِیم هر چند مقدارِی برق و باران بِیاِید همِین که سنجش برقرار کردِیم و گفتِیم اِین کنم ِیا آن کنم خودش دلِیل بر اختِیار داشتن انسان در اختِیار و انتخاب است.

[١]. تفوِیض ِیعنِی خداوند بعد از خلقت آفرِینش همه کارها را به دِیگران واگذار کرده و خودش دخالتِی ندارد.

[٢]. ِیعنِی نه جبر و نه تفوِیض که ِیعنِی مؤثر واقعِی خداست و انسان با اختِیار خدادادِی افعال را انجام مِی‌دهد.