وسوسه های شیطانی و راه های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٠١ - حواس پنجگانه کارگزاران نفس

حِیوانات ممتاز مِی‌شود و درک معانِی کلِیه مِی‌کند و از حِیث ذات و عمل اِین قوه مجرد است و برتر از جسم و جسمانِیات است و خزانه‌دار آن، همان عقل فعال است که عقل مستفاد انسان با آن در ارتباط مِی‌باشد و از آن مدد مِی‌گِیرد که به آن جبرئِیل امِین ِیا روح‌القدس گوِیند و معانِی کلِیه اگر در نزد عقل حاضر نباشند ِیا از عقل و خزانه هر دو غائب مِی‌گردند که اِین حالت را نسِیان مِی‌گوِیند و اگر از عقل غائب باشند اما در خزِینه (عقل فعال) موجود باشند، اِین حالت را ذهول نامند.

حواس پنج‌گانه کارگزاران نفس

فلاسفه از جمله حکِیم سبزوارِی و ملاصدرا مِی‌گوِیند حواس پنج‌گانه ظاهرِی نفس به منزله جاسوس و کارآگاه‌هاِی نفس هستند که اطلاعات را از خارج به او مِی‌رسانند و با جمع شدن در حس مشترک نفس آمادگِی پِیدا مِی‌کند براِی درک کلِیات.

حاجِی سبزوارِی مِی‌گوِید:

در جوانِی فکر مِی‌کردم چه چِیزِی مظهر «ِیا من لا ِیشغله شأن عن شأن» مِی‌باشد که درباره خداوند است و به نظرم آمد آن حس مشترک است که صورت‌هاِی فراهم آورده از همه حواس در آن جمعند[١]. در اثر رابطه وجودِی با اشِیاء خارجِی صورت و ماهِیتِی از ‌آن‌ها گرفته مِی‌شود که به آن علم حصولِی مِی‌گوِیِیم و قواِیِی مثل ذائقه شِیرِینِی قند را احساس مِی‌کند و نفس در اِین

[١]. نقل از کتاب دروس شرح منظومه آِیت الله انصارِی شِیرازِی، ج ٤، ص ٤٦٠ برگرفته از اسرار الحکم حکِیم سبزوارِی، ص٧٤.