وسوسه های شیطانی و راه های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم - ایزدی، عباس - الصفحة ١٧٥ - مداخله قوه واهمه در تکوینیات

مداخله قوه واهمه در تکوِینِیات

از برخِی سخنان و نوشته‌هاِی منطقِیون و فلاسفه اِین طور استفاده مِی‌شود که حتِی در علوم منطق و فلسفه نِیز اشتباهات و خطاهاِی احتمالِی، ناشِی از مداخله قوه واهمه در اِین علوم است.

علاقه‌مندان به اِین مباحث، مِی‌توانند براِی آشناِیِی بِیشتر با اِین مطالب به بخش صناعت مغالطه در منطق مراجعه نماِیند.

از باب نمونه، قوه وهم گاهِی احکامِی را که مربوط به جسمانِیات است به احکام غِیرجسمانِی سراِیت مِی‌دهد مثلاً از آن‌جا که ما هر موجود جسمانِی را که در اِین عالم دِیده‌اِیم داراِی مکان بوده است، لذا قوه‌ِی واهمه به ما القا مِی‌کند که «کل موجود فهو متحِیّزٌ»؛ هر موجودِی از حِیّز و مکان برخوردار است. بنابراِین در اثر مداخله‌ِی قوه واهمه ما نمِی‌توانِیم خداوند را بِی‌مکان تصور کنِیم لذا هر چه به خود بگوِیِیم خدا همه جا هست و هِیچ جا نِیست، مثل اِین که اِین حقِیقت خوب به عمق جانمان نمِی‌نشِیند. اِین مطلب نتِیجه آن است که در مسِیر نور حکم عقل (که همانا اِین حقِیقت است که خداوند مجرد محض است و مکان ندارد) چونان پرده‌اِی مانع آن شده است که نور آن حقِیقت بدون حجاب به چشم جانمان بتابد، و لذا به علت همِین مداخله‌ِی قوه وهم در علم ماست که ممکن است حقِیقت مجرد محض بودن خداوند را نتوانِیم از عمق جان بپذِیرِیم.

بنابراِین حتِی در علم نظرِی هم قوه واهمه مداخله دارد و حتِی برخِی بزرگان بر اِین عقِیده هستند که تمام اشتباهات و غلط‌هاِی موجود در ادراکات انسان، ناشِی از مداخله‌ِی قوه‌ِی واهمه است. ‌آن‌ها مِی‌گوِیند قوه‌ِی واهمه با مداخله خود جلوِی حکم عقل را مِی‌گِیرد و پرده‌اِی مِی‌شود در مقابل علوم نظرِیه. آن‌ها معتقدند که دامنه‌ِی دخالت قوه واهمه چنان گسترده است که حتِی به علوم عملِیّه ِیعنِی آن علومِی که ما در عمل مِی‌باِیست به کار ببندِیم نِیز سراِیت مِی‌کند و با حجاب شدن در مقابل علوم عملِیّه، جلوِی حکم عقل عملِی را نِیز مِی‌گِیرد.