وسوسه های شیطانی و راه های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم - ایزدی، عباس - الصفحة ١٧٣ - ١- در علم و یقین شدت و ضعف راه ندارد

قوه عقل مداخله کرده و نمِی‌گذارد که حکم عقل خِیلِی روشن باشد. در حقِیقت قوه وهم پرده‌اِی است در پِیش قوه عقل. مثل اِین‌که لامپِی روشن است و خِیلِی هم قوِی است اما پرده‌اِی جلو اِین لامپ هست که نمِی‌گذارد نور اِین لامپ به طرف دِیگر پرده برسد. اگر ما پرده را کنار بزنِیم نور لامپ به طرف دِیگر پرده خواهد رسِید. در حالِی که با کنار زدن پرده آن لامپ روشن‌تر نشده است بلکه تنها مانع از جلوِیش برداشته شده است قوه وهم ِیک چنِین مداخله‌اِی در قوه عقل دارد. علاوه بر اِین ممکن است کسِی بگوِید مداخله وهم ممکن است هم در مرتبه عقل عملِی و هم عقل نظرِی وجود داشته باشد.

در مقام عمل نِیز توجه و علاقه به دنِیا و مال‌دوستِی و شهوت‌پرستِی و... پرده‌هاِی ضخِیمِی هستند از جنس قوه وهم که جلوِی حکم عقل را مِی‌گِیرند. آن‌گاه که پرده‌هاِی دنِیادوستِی و مال‌پرستِی بر عقل و حکم آن حجاب شود زمانِی است که انسان در مال و شهوت غوطه‌ور مِی‌شود و دِیگر نور عقل او با چنِین حجاب‌هاِیِی به خاموشِی مِی‌گراِید.

در چنِین شراِیطِی، اِین فقط تقوا و ذکر خداست که مِی‌تواند پرده‌هاِیِی را که حجاب عقل و حکم آن شده‌اند، کنار بزند. بنابراِین، جمع‌بندِی و خلاصه دِیدگاهِی که مطرح شد، چنِین است که در علوم ما (اعم از بدِیهِی و نظرِی) شدت و ضعف راه ندارد بلکه تفاوت مراتب علوم و ِیقِین تنها در اِین است که قوه وهم در قوه عقل مداخله داشته باشد ِیا مداخله نداشته باشد اِین دِیدگاه نخست بود که مطرح کردِیم. توجه داشته باشِید، مطالبِی که خدمت شما عرض مِی‌شود ماحصل و چکِیده مطالب بسِیارِی است که اصل و رِیشه‌ِی آن در سخنان و کلمات برخِی از بزرگان آمده است.