درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٥٣ - حديث ٧ از اصول كافى
بعبارت ديگر نسبت به علم بشر كه زمانى و تدريجى است موجودات زمانى تغيير پذير و تدريجى هستند زيرا علم بشر زمانى و انفعالى و از موجودات استفاده مىنمايد ولى نسبت باحاطه و شهود كبريائى كه فوق زمان و زمانيات و مانند نقطهاى ثابت و مستقر در علم كبريائى فعلى حاضرند بصورت معلوماتى در علم فعلى كه بطور جمعى وحدانى ثبوت ازلى داشتهاند.
و علم و احاطه كبريائى به مجموع موجودات جهان طبع و زمانيات بطور وحدت و شهود فعلى نورى ثابت مىباشد و علم كبريائى علم فعلى است و همه موجودات آثار مخلوق او هستند.
در نتيجه مفاد آيه (وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُها) اين چنين خواهد بود كه بر هر يك از برگهاى بىنهايت درختان جهان و بر آغاز شكوفه آنها و همه تحولاتى كه به درختان رو آورده در تمام دوره رشد و نماى درختان و برگهاى آنها بطور جمعى بر همه احاطه علمى فعلى دارد و بطور علم دائم و ثابت از ازل بوده اين به لحاظ نظام خلقت است و پس از نظام خلقت زمان و زمانيات نيز نمونه علم فعلى آفريدگار بهمين منوال ثابت بوده و خواهد بود فرق در آنست كه پس از گسترش نظام جهان در مرتبه نازلى از علم فعلى معلومات و فيوضات كبريائى ظهور خواهد نمود زيرا همه عوالم مظاهر فعل و اثر كبريائى و مخلوق اويند هر يك بر حسب مقام و موطن خود و قبل از خلقت اين مظهر فعلى و مرتبه نازل وجود نداشته است ولى صورت علمى آنها بطور ثابت و ازل بوده و آنچه در نظام خلقت واقع است مسطورهاى از همان علم فعلى ازلى است.
با توجه باينكه هر يك از موجودات زمانى تدريجى و تغيير و تحول آنها و هم چنين جزئيت هر يك كه از تدريج بودن آنها بظهور ميرسد بقياس علم بشر است كه زمانى است و علم او نيز زمانى به تدريج امور را مشاهده مىنمايد ولى موجودات زمانى بقياس علم و احاطه كبريائى مانند نقطه ثابتى است كه تدريج