درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٣٥١ - حديث يكم از استطاعت و تفويض
تصرف و يا تأثيرى نخواهد داشت.
بلكه هر چه از فاعل مختار صادر شود حركت جوهرى يعنى سيرت خود را تعيين نمايد و برگزيند و آنچه در كمون پرورانيده نهفته خود را كشف نمايد و آنچه در كمون او سپرده شده با ميل و رغبت و انتخاب خود و اختيار و سعى آن را كسب مىنمايد.
اجر و ثواب و هم چنين عقوبت لازم وجودى ذات و ذاتيات افراد مىباشد و در حقيقت استحقاق اجر و نعمت و سعادت را در اثر افعال اختيارى بشر در اين جهان بايد كسب نمايد و طريقه عبوديت و تحكيم رابطه با ساحت كبريائى استحقاق نعمتهاى روانى و جسمانى را داشته باشد و استحقاق نيز زمينه فضل كبريائى را آماده مىنمايد.
هم چنان كه استحقاق عقوبت و حرمان از رحمت كبريائى در اثر بعد و محروميت و رذايل خلقى و قطع رابطه با مقام كبريائى است كه لازم آن خلود در شقاوت و تيره بختى و حسرت روانى و شعلههاى آتشين دوزخ و ظهور سيرت ظلمانى است كه هرگز از او زوال و يا تغيير پذير نخواهد بود.
از بيان گذشته استفاده شد كه استطاعت از نظر آنست كه شخص بر حسب تعادل مزاج و فراهم بودن وسيله خارجى در باره فعل و ترك توانائى داشته باشد و از لحاظ خارجى براى او تفاوت نداشته باشد.
بر اين اساس تحقق استطاعت زمينه آماده براى بكار بردن نيروى اختيار است هم چنان كه از تفريع جمله روايت استفاده مىشود.
كه نيروى اختيار و داورى در باره فعل و ترك مترتب بر نيروى استطاعت است و حقيقت اختيار نيز عبارت از داورى در باره حسن و صلاح فعل و عدم آنست.
در باره توضيح جمله
(فاما ان يعصم نفسه)
چند امر ذكر مىشود:
١- عصمت نيروى روانى تقوى و خويشتندارى از گناه است و ظهار نظر