«وَحَمَلْناهُ عَلی ذاتِ الْواحٍ وَ دُسُرٍ» خود نوح را بر کشتیای سوار کردیم [١]، بر آن موجودی که دارای لوحها (یعنی تختههای به یکدیگر ترکیبشده) و میخها بود، یعنی بر کشتی. (در جاهای دیگر دارد که به نوح دستور دادیم کشتی را بساز «وَ کلَّما مَرَّ عَلَیهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ» [٢]. اینها دیگر در اینجا به اجمال برگزار شده است.) «تَجْری بِاعْینِنا» و این کشتی زیر نظر خود ما در جریان بود، ما حافظ و مراقبش بودیم. چرا ما او را نجات دادیم و قوم را هلاک کردیم؟ «جَزاءً لِمَنْ کانَ کفِرَ» این خودش نوعی پاداش بود برای آن بنده ما که مکفور شده بود یعنی [درباره او] حق ناشناسی و کفران نعمت شده بود. (این «جَزاءً لِمَنْ کانَ کفِرَ» همین طور که بیان کردهاند بیشتر به خود آن عذاب برمیگردد. در یک آیه دیگر قرآن هم هست: انّا کذلِک نَجْزِی الُمحْسِنینَ [٣].) ما اینها را عذاب کردیم و کیفر دادیم، برای چه؟ به خاطر کفرانی که نسبت به بنده ما که دست هدایت به سوی آنها دراز کرده بود انجام دادند. «وَلَقَدْ تَرَکناها ایةً فَهَلْ مِنْ مُدَّکرٍ» بعد ما همان کشتی را رها کردیم یعنی باقی گذاشتیم به عنوان یک آیت در عالم، آیا هست کسی که پند بگیرد؟ چیز عجیبی است! در مورد دو چیز است [که] در قرآن این تعبیر آمده است؛ یعنی از این همه حوادثی که در امم گذشته بوده در مورد دو چیز قرآن مطلبی را گفته است که با عصر نزول قرآن تقریباً میشود گفت سازگار نبوده به این معنا که امر مجهولی بوده است. یکی راجع به کشتی نوح است. قرآن میگوید ما این را باقی گذاشتهایم: «وَلَقَدْ تَرَکناها ایةً» یعنی از بین نرفته و معدوم نشده؛ و عجیب این است که در سالهای اخیر این قضیه چند بار مورد تأیید واقع شده که در همان کوهی که قرآن آن را «جودی» مینامد (وَ اسْتَوَتْ عَلَی الْجودِی) [٤]- که میگویند کوههای آرارات است- آثار و علائم یک کشتی [٥] بالای کوه [دیده

[١]. اینجا دیگر صحبت اصحاب و اهل سفینه نیست چون بناست قضیه به اجمال گفته شود.[٢]. هود/ ٣٨.[٣]. صافّات/ ٨٠.[٤]. هود/ ٤٤.[٥]. تختههایی که وضع ساختمانش نشان میدهد که جز برای کشتی ساخته نشدهاند، بهتعبیر قرآن «الواح»، یعنی این چوبها به گونهای با یکدیگر تنظیم شدهاند که جز برای کشتی این طور تنظیم نمیکنند.

- جدیداً هم در روسیه قسمت دیگرش پیدا شده.

استاد: همین قدر اجمالًا میدانم، که این را بعضی همین اواخر نوشتند.