مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦ - شرایط آشنایی با قرآن

برای جلوگیری از سوء فهم، مسائل در بعضی آیات به گونهای طرح شده که میباید حتماً به کمک آیات دیگر تفسیر گردد و غیر از این راهی وجود نداشته است. مثلًا قرآن میخواسته از حقیقتی که نام آن رؤیت خدا با قلب است- یعنی اینکه انسان میتواند خدا را با قلب خود شهود کند- نام ببرد. این معنی در قالب این عبارات بیان شده:

وُجوهٌ یوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ. الی رَبِّها ناظِرَةٌ [١].

در آن روز چهرههایی خرم وجود دارد که به پروردگار خود نظر میافکنند.

قرآن لفظ «دیدن» را به کار برده و لفظ مناسبتری برای ادای مقصود در اختیار نداشته است اما برای جلوگیری از اشتباه در جای دیگر توضیح میدهد:

لاتُدْرِکهُ الْابْصارُ وَ هُوَ یدْرِک الْابْصارَ [٢].

هیچ چشمی او را درک نمیکند ولی او بینندگان را مشاهده میکند.

طبعاً خواننده متوجه میشود که علیرغم تشابه لفظی، این امور سنخیتی با هم ندارند و کاملًا از یکدیگر جدا هستند. قرآن برای جلوگیری از مشتبه شدن آن معانی شامخ و عالی با معانی مادی، میگوید متشابهات را به محکمات ارجاع کنید:

... انْزَلَ عَلَیک الْکتابَ مِنْهُ ایاتٌ مُحْکماتٌ هُنَّ امُّ الْکتابِ [٣].

قرآن را بر تو فرود آورد، برخی آیات آن محکمه هستند یعنی دارای آنچنان استحکامی که نمیتوان آنها را از معنی خود خارج کرد و معانی دیگری نتیجه گرفت. این آیات، امّالکتاب یعنی آیات مادرند؛ یعنی درست همانگونه که طفل به مادر رجوع میکند و مادر مرجع فرزند است و یا شهرهای بزرگ (امّالقری) مرجع