مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١١ - بیان نهج البلاغه درباره وفای به پیمان
این ساعت منتفی است و ما کأنلَمْ یکنْ حساب میکنیم، تا در یک حد سَواء و متعادل و برابر قرار بگیرید. بعد از این اعلام هر تصمیمی که میخواهید بگیرید. در این صورت با عدالت رفتار کردهاید. پس نه صبر کنید تا آنها کارشان را انجام بدهند و شما اغفال شده باشید و نه پیشدستی کنید و آنها را غافلگیر نمایید که عمل شما خیانت به انسانیت باشد، بلکه این کار را انجام دهید که هم احتیاط است و حذر و هم انسانی.
میفرماید: وَ امّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیانَةً و اگر از قومی بیم خیانت پیدا کردید، یعنی به موجب علائم و امارات و اطلاعاتی که به شما رسیده است خوف خیانت داشتید فَانْبِذْ الَیهِمْ آن عهدنامه را بینداز به سوی آنها یعنی به آنها اعلام کن که از این ساعت دیگر پیمانی ندارید عَلی سَواءٍ تا دو طرف با یکدیگر مساوی بشوید؛ آنها بدانند، شما هم بدانید که از این ساعت دیگر پیمانی در کار نیست. انَّ اللَّهَ لایحِبُّ الْخائِنینَ خدا خیانتکاران را دوست ندارد. مفسرین میگویند جمله انَّ اللَّهَ لایحِبُّ الْخائِنینَ علت است برای آن تقدیری که در اینجا هست؛ یعنی مبادا قبل از اینکه به آنها اعلام کنید، پیمانتان را عملًا نقض کنید که در این صورت شما خیانت کردهاید. خدا خیانتکاران را دوست نمیدارد.
وَ لایحْسَبَنَّ الَّذینَ کفَروا سَبَقوا انَّهُمْ لایعْجِزونَ این کافران خیال نکنند که به موجب این کارهای کافر ماجرایی خود، نقض عهدها و عملیات غیر انسانی، پیش افتادند و با اینها بر حقایقی که ما برای بشر نازل کردهایم مقدم شدند؛ نه، اینها خدا را عاجز نمیکنند. مقصود این نیست که آنها بیایند به جنگ خود خدا، خدا بر آنها پیروز میشود. مقصود این است [که با توجه به اینکه] کارهای آنها از قبیل نقض عهدها و خیانتها، در مقابل کارهایی است که بر اساس خدایی است مثل راستی، درستی، وفای به عهد و امانت؛ خیال نکنید اگر کسی از آن راه برود، برکسی که از این راه برود پیش میافتد. قبول این آیه شاید برای ما دشوار باشد. ما به یک تعلیم عادت کردهایم و آن عکس این آیه است که میفرماید: وَ لایحْسَبَنَّ الَّذینَ کفَروا سَبَقوا خیال نکنند کافرانی که ما توصیف کردیم، با آن راهشان پیش میافتند. ما عکسش را میگوییم. میگوییم حق هیچ وقت پیش نمیرود، عدالت هیچگاه پیش نمیرود، درستی هیچ وقت در دنیا پیش نمیرود. بعد هم میگوییم دلیلش این است که ما میبینیم مردان حق پیش نرفتند. علی علیه السلام شکست خورد و پیش نرفت. امام