است که در این دنیا میآید و در این دنیاست که باید معرفت پیدا کند: «وَ لَعَلَّکمْ تَشْکرون» باشد که شما سپاسگزار خدای خود باشید، یعنی خدای خودتان را به این وسیله بشناسید و بعد از شناختن سپاسگزار او باشید؛ و همیشه گفتهایم که سپاسگزاری یعنی هرچه که او به شما داده است، در همان مسیری که باید، مورد استفاده قرار بدهید.

بعد میفرماید: «وَ سَخَّرَ لَکمْ ما فِی السَّمواتِ وَ ما فِی الْارْضِ جَمیعاً مِنْهُ». در هیچ کتابی «انسان» به اندازهای که در قرآن، بزرگ است بزرگ نیست. در عصر ما فلسفههای به اصطلاح اومانیستی زیاد پیدا شده، دم از «انسان» میزنند، ولی هیچ کسی به اندازه قرآن شأن انسان را بالا نبرده و درواقع انسان را آنچنان که هست معرفی نکرده است. اینجا فرمود که دریا را مسخر شما قرار داده، دریا را طوری خلق کرده که شما بتوانید از وجود آن استفاده کنید؛ یکدفعه یک کاسه میکند: هر چه در آسمانها و زمین هست مسخر شماست. شما را طوری خلق کرده و عالم را طوری خلق کرده که شما میتوانید تمام عالم را در تسخیر خودتان قرار بدهید نه فقط دریاها را. «مِنْه» در حالی که همه اینها از ناحیه اوست؛ یعنی او این جور قرار داده و این کیفیت را عنایت کرده است. «انَّ فی ذلِک لَایاتٍ لِقَوْمٍ یتَفَکرونَ» در این مطالبی که ما گفتیم خیلی نشانهها و علامتها هست اما برای مردمی که اهل تفکر باشند یعنی اندیشههای خودشان را به کار بیندازند، بر علم خودشان بیفزایند، دقت کنند، تأمل کنند؛ خیلی مطالب از اینها در مییابند؛ یعنی اینها که ما میگوییم، فهرست مطالب است و اجمال میگوییم برای اینکه شما را به راه بیندازیم، بعد شما بروید از راه علم و فکر حقایقی در این زمینهها به دست بیاورید.

«قُلْ لِلَّذینَ امَنوا یغْفِروا لِلَّذینَ لایرْجونَ ایامَ اللَّهِ لِیجْزِی قَوْماً بِما کانوا یکسِبونَ».

عرض کردیم که این آیات در مکه نازل شده است و در مکه کفار قریش مسلمین را خیلی اذیت میکردند و آزار میدادند، انواع آزارها، آزار روحی و آزار جسمی، و آزارهای روحیشان شاید بدتر از آزارهای جسمی بود. افرادی که به حقیقتی، به کتابی ایمان دارند، به پیغمبر ایمان دارند و نهایت ایمان را دارند و شیفته پیغمبر اکرم هستند، وقتی که مثلًا میدیدند کفار قریش نسبت به پیغمبر اکرم یا نسبت به آیات قرآن جسارت میکنند، عجیب ناراحت میشدند و مکرر میآمدند از رسول اکرم اجازه بگیرند که [با آنها مقابله کنند،] میگفتند به اقلیت بودن ما توجه نکنید، ما کم