مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٦ - منشأهای خطا از نظر قرآن

را در مقابل عقل و فکر قرار میدهد:

وَ اذا قیلَ لَهُمُ اتَّبِعوا ما انْزَلَ اللَّهُ قالوا بَلْ نَتَّبِعُ ما الْفَینا عَلَیهِ اباءَنا ا وَ لَوْ کانَ اباؤُهُمْ لایعْقِلونَ شَیئاً وَ لا یهْتَدونَ [١].

به ایشان گفته میشود از دستورات الهی پیروی کنید. میگویند آیا از روشهای پدرانمان دست برداریم؟ آیا اگر پدران و مادران شما شعور نداشتند شما باید جریمه بیشعوری آنها را بدهید؟!

قرآن تأکید میکند که قدمت یک اندیشه نه دلیل کهنگی و غلط بودن آن است و نه موجب صحت و درستی آن. کهنگی در امور مادی راه مییابد اما حقایق هستی هرقدر که زمان بر آنها گذشته باشد کهنه و فرسوده نمیشوند. حقیقتی مثل «انَّ اللَّهَ لایغَیرُ ما بِقَوْمٍ حَتّی یغَیروا ما بِانْفُسِهِمْ» تا دنیا دنیاست پابرجا و استوار و صادق است.

قرآن میگوید باید با سلاح عقل و اندیشه با مسائل روبرو شد؛ نباید عقیدهای درست را به دلیل آنکه دیگران انگ و برچسب به انسان میزنند رها کرد و نباید عقیدهای را به صرف تعلق داشتن به این یا آن شخصیت بزرگ و معروف پذیرفت.

در هر زمینهای باید خود به تحقیق و بررسی در مورد مسائل پرداخت [٢].

عامل مؤثر دیگر در ایجاد خطا که قرآن از آن یاد میکند پیروی از هوای نفس و تمایلات نفسانی و داشتن غرض و مرض است. به قول مولوی: