کنیم؟ نه، خودش در جاهای دیگر بیان میکند که مشیت او چه نظامی دارد، چه افرادی را مشیت خدا اقتضا میکند هدایت کند و چه افرادی مشمول هدایت الهی نمیشوند. در آیات دیگر این مطلب را روشن کرده است.

در یکی از آیات اول سوره بقره، راجع به قرآن چه پاکیزه میفرماید: یضِلُّ بِهِ کثیراً وَ یهْدی بِهِ کثیراً خدا با قرآن گروه بسیاری را گمراه میکند و با همین قرآن گروه بسیاری را هدایت میکند؛ چطور؟ قرآن که وسیله هدایت است، وسیله گمراهی نیست! میگوید: وَ ما یضِلُّ بِهِ الَّا الْفاسِقینَ [١] خدا گمراه نمیکند به وسیله آن مگر فاسقان را؛ یعنی آنهایی که زمینه روح و فطرت پاک خودشان را فاسد، مسخ و منحرف کردند. قرآن ریسمان خداست، ریسمانی است که فرستاده تا بشر را از چاه ظلمت طبیعت بیرون بیاورد. چنگ زدن ریسمان با کیست؟ با بشر است، ولی آن که نمیخواهد از این ریسمان استفاده کند تقصیر با خودش است. یضِلُّ بِهِ کثیراً وَ یهْدی بِهِ کثیراً وَ ما یضِلُّ بِهِ الَّا الْفاسِقینَ، که این مضمون در آیات زیادی از قرآن تکرار شده که هدایت و ضلالت الهی نظامی دارد و ضلالت الهی عقوبت است.

خلاصه مطلب این است: نور الهی آن خانه را در اعلی درجه روشن کرده است، که مثال به آن چراغ میزند چون مثَل اعلای روشنی برای یک خانه بوده. نور الهی جهان را به حدّ اعلی روشن کرده است. مطلب درستی است. اگر بگوییم مثَل، مثَل انسان است، از نظر عقل انسان بخواهیم پیاده کنیم- که بوعلی گفته است- درست است، از نظر ایمان انسان هم پیاده کنیم- که در روایات آمده- درست است، و البته از نظر ایمان درستتر است. گذشته از این که در روایت است و قابل مقایسه نیست که انسان حرف بوعلی را با روایت مقایسه کند، با آیات بعد خوب تطبیق میکند، چون آیات بعد مَثل برای کافر (دل کافر) ذکر میکند که در تاریکی است. اگر مَثل، مَثل مؤمن باشد مَثل قلب مؤمن است، یعنی قلب مؤمن روشن است مثل خانهای که در آن چنین چراغی باشد، برعکسِ قلب کافر که تاریک است؛ و اگر مَثل، مَثل جامعه بشریت و چراغی که جامعه بشریت را روشن کرده است یعنی نور مقدس خاتمالانبیاء صلی الله علیه و آله باشد باز میبینیم که مَثل، مَثل کامل و جامعی است. ظاهراً هنوز

[١]. بقره/ ٢٦.