این است که آب به طور کلی رمز حیات است. در قرآن در بعضی جاهای دیگر کلمه آب (ماء) به عنوان رمز و کنایهای از حیات آمده است ولو حیات معنوی. مثلًا در آیهای که در سوره مبارکه «تَبارَک الَّذی بِیدِهِ الْمُلْک» داریم، میفرماید: قُلْ ارَایتُمْ انْاصْبَحَ ماؤُکمْ غَوْراً فَمَنْ یأْتیکمْ بِماءٍ مَعینٍ [١] بگو اگر آب مورد استفاده شما یکمرتبه بخشکد، اگر چشمهها و چاهها بخشکد، چه قدرتی است غیر از قدرت خدا که آب گوارا برای شما بیافریند و بیاورد؟ ظاهر آیه خیلی روشن است ولی در تفاسیر، از ائمّه اطهار وارد شده است که این آب را به آب حیات معنوی تعبیر کردهاند؛ یعنی بگو اگر امام و حجت خدا از میان شما برود چه قدرتی میتواند چنین آب زلالی را برای شما بیاورد؟ پس ما میبینیم در آنجا نیز از «امام» که منشأ حیات معنوی است به «آب» تعبیر شده است.

به هر صورت آب رمز و سرّ حیات است. حال، این که رابطه حیات با آب از نظر علوم طبیعی چیست، مطلبی است که در علوم طبیعی ذکر کردهاند و دیگران از ما بهتر تخصص دارند در این که نظریات علوم طبیعی را درباره رابطه حیات و آب بیان کنند، ولی قدر مسلّم این است که در میان موجودات و مواد این عالم هیچ موجودی و هیچ مادهای به اندازه آب با حیات پیوند ندارد.

بعد از آن که میفرماید: وَ اللَّهُ خَلَقَ کلَّ دابَّةٍ مِنْ ماءٍ، میفرماید: فَمِنْهُمْ مَنْ یمْشی عَلی بَطْنِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ یمْشی عَلی رِجْلَینِ وَ مِنْهُمْ مَنْ یمْشی عَلی ارْبَعٍ. این دوابّ (جنبندهها) مختلفاند: بعضی با شکم راه میروند و میخزند، مثل مار و بسیاری از کرمها؛ بعضی با دو پا راه میروند، مثل انسان و مرغها؛ و بعضی بر چهارپا راه میروند.

در اینجا چون انسان و غیر انسان با هم در یک ردیف ذکر شدهاند [به این نحو که] همه موجودات از آب آفریده شدهاند و اول از خزندگان نام میبرد و بعد از روندگان (روندگان دو پا و روندگان چهار پا) و در روندگان دو پا در درجه اول نظر به انسان است، بعضی خواستهاند این آیه را تأییدی برای نظریه تبدّل انواع (ترانسفورمیسم) بگیرند و در کتابها و مجلات مطالبی مینویسند. اصل نظریه بسیار قدیمی است، دو هزارسال هم بیشتر از عمرش میگذرد، ولی از وقتی که تقریباً

[١]. مُلک/ ٣٠.