نمیتوانید در حالی که مشرک هستید در اینجا بمانید. ما دستور داریم شما را قلع و قمع کنیم به کشتن، به اسیر کردن، به زندان انداختن و به هر شکل دیگری. در تمام این چهارماه کسی متعرض شما نمیشود. این چهارماه مهلت است که شما درباره خودتان فکر کنید. این سوره با کلمه «برائة» [١] شروع میشود: بَراءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسولِهِ الَی الَّذینَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِکینَ. اعلام عدم تعهد است از طرف خدا و از طرف پیغمبر خدا در مقابل مردم مشرک- و در آیات بعد تصریح میکند همان مردم مشرکی که شما قبلًا با آنها پیمان بستهاید و آنها نقض پیمان کردهاند.

علی علیه السلام آمد در مراسم حج شرکت کرد. اول در خود مکه این [عدم تعهد] را اعلام کرد، ظاهراً (تردید از من است) در روز هشتم که حجاج به طرف عرفات حرکت میکنند [٢] در یک مجمع عمومی در مسجدالحرام سوره برائت را به مشرکین اعلام کرد ولی برای اینکه اعلام به همه برسد و کسی نباشد که بیخبر بماند، وقتی که به عرفات و بعد به منی میرفتند، در مواقع مختلف و در اجتماعات مختلف مرتب میایستاد و این اعلام خدا و رسول را با فریاد به مردم ابلاغ میکرد. نتیجه این بود که ایهَا الناس! امسال آخرین سالی است که مشرکین با مسلمین حج میکنند. دیگر از سال آینده هیچ مشرکی حق حج کردن ندارد و هیچ زنی حق ندارد لخت و عریان طواف کند.

یکی از بدعتهایی که قریش به وجود آورده بودند این بود که به مردم غیر قریش اعلام کرده بودند هرکس بخواهد طواف کند حق ندارد با لباس خودش طواف کند، باید از ما لباس عاریه کند یا کرایه کند، و اگر کسی با لباس خودش طواف

[١]. مصطلح است: برائت از دَین. وقتی که مدیون دینش را میپردازد و یا داین دین را میبخشد، میگویند [مدیون] برائت ذمّه پیدا کرده یعنی دیگر تعهدی از نظر دَین ندارد.[٢]. و الان هم که با اتومبیل میروند باز هم شب روز هشتم حرکت میکنند. البته وقوف در عرفات ازروز نهم واجب است تا غروب، و برای اینکه کار آسان بشود، روز هشتم حرکت میکنند. قدیم که با مال یا پیاده میرفتند، به طریق اولی روز هشتم حرکت میکردند و مستحب هم این است که روز هشتم حجاج حرکت کنند از راه منی به عرفات بروند، شب را در منی بمانند، روز بروند عرفات، وقوف عرفات را انجام بدهند و برای شب برگردند به مشعر و روز بعد هم برگردند به منی. ولی اکنون این مستحب عمل نمیشود، یعنی کثرت حجاج و وسائل نقلیه اجازه نمیدهد که حجاج وقتی که میخواهند شب نهم بروند از راه منی بروند؛ از راه طائف به عرفات میروند و شب بعد به منی برمیگردند.