قریش و عرب [١]. بروید به طرف تبوک. سیهزار نفر بدون تجهیز کافی، به طوری که اکثر مرکب عادی نداشتند. زمین حرّه است، آتشفشانی و در مقام تشبیه مانند جگر گوسفند.

در این مواقع پیغمبر اکرم تصمیم خود را به کسی نمیگفت مگر موارد خاص. در جنگ بدر افشا کرد. یکی از مسلمین ضعیفالایمان تصمیم پیغمبر و مسلمین به جنگ با قریش را به آنها خبر داد. زن و بچه و مال او نزد آنها بود و خیال میکرد اگر بگوید، مال و عیال او را حفظ کرده برایش نگهداری مینمایند. آیه، خطاب کلی است ولی نظر به یک شخص معین است: یا ایهَا الَّذینَ امَنوا لا تَخونُوا اللَّهَ وَ الرَّسولَ.

حضرت امیر در نامه به یکی از حکام میفرماید: انَّ اعْظَمَ الْخِیانَةِ خِیانَةُ الْامَّةِ وَ افْظَعَ الْغِشِّ غِشُّ الْائِمَّةِ [٢]. بزرگترین خیانتها خیانت به اجتماع است نه فرد. شما خدای نخواسته اگر به مال کسی که نزد شماست یا به ناموس او خیانت کنید خیانت به یک فرد کردهاید به طور مستقیم، و به یک اجتماع به طور غیر مستقیم. خیانت جاسوسی، خیانت به اجتماع است، و فظیعترین و شنیعترین خیانتها این است که کسی با پیشوایان مسلمین به غش رفتار کند؛ مانند اینکه در کشتی، کسی ناخدا را که در نهایت صدق نیت کشتی را به ساحل نجات میبرد گمراه کند. در این صورت خیانت به ناخدا خیانت به تمام ساکنین کشتی است.

از این آیه انسان میفهمد که قرآن چقدر به مسائل اجتماعی اهمیت میدهد.

وَ اعْلَموا انَّما امْوالُکمْ وَ اوْلادُکمْ فِتْنَةٌ وَ انَّ اللَّهَ عِنْدَهُ اجْرٌ عَظیمٌ بدانید ثروت و فرزندان، برای شما فتنه یعنی مایه آزمایش هستند (چون خیانت آن شخص به

[١]. ما امسال به حج مشرف شدیم. گفتیم یکی از سنتها این است که آثار پیغمبر را ببینند. خواستیم «خیبر» را که در شمال مدینه است ببینیم. (ما ایرانیها که معمولًا با اتومبیل کمتر اتفاق میافتد از آن طرف برویم، شمال مدینه را نمیبینیم.) ماشین سواری گرفتیم به قصد دیدن خیبر و تبوک. از مدینه تا تبوک صد فرسخ است و من تعجب کردم که چه تصمیم مهمی بوده [حرکت دادن] جیش العسرة (لشکر مشقت) به طرف تبوک، که به علل خاصی مثل کمبود آذوقه و گرمای شدید فصل خرماپزان، این لشکر به این نام خوانده شد.[٢]. نهجالبلاغه، نامه ٢٦.