تأمل و سنجش درباره انجام آن عمل می‌کند، درست به منزله لایحه‌ای است که تقدیم قوّه عاقله انسان می‌شود و پس از آن که از تصویب قوّه عاقله گذشت اراده عهده‌دار اجرا و انجام آن می‌شود و مرحله عمل مرحله اجراست که به وسیله اراده صورت می‌گیرد. اراده در کشور وجود انسان سمت قوّه مجریه را دارد و دستگاه ادراک و فکر سمت قوّه مقننه را، و هر کاری که در خارج، از انسان سر می‌زند از یک طرف با کیفیت ادراک او بستگی دارد و از طرف دیگر به میزان قدرت و قوّت اراده‌اش.

در تعلیم و تربیت، هدف تعلیمات تقویت دستگاه فکر و ادراک و بالا بردن سطح افکار است، و هدف تربیت تقویت نیروی اراده است. قوّه تمیز و تشخیص و ادراک هر اندازه قوی باشد، مادام که اراده به حد کافی قوی و نیرومند نباشد و قدرت اجرا نداشته باشد مفید فایده‌ای نیست.

قدرت و نفوذ اراده در جایی به فریاد انسان می‌رسد که عملی که بر وفق تصویب عقل می‌خواهد انجام یابد بر خلاف میل و عادات و تن‌آسانی باشد. مثلا به امر خدا باید نماز را در پنج وقت بجا آورد و صبح بین طلوعین رختخواب گرم و نرم را ترک کرد و دل را به یاد خدا و زبان را به ذکر او به گردش آورد و برای او رکوع و سجود و قیام و قعود و تسبیح و تحمید کرد و به امر خدا باید زکات مال را داد و فقرا و ضعفا را دستگیری کرد، ولی این کارها اموری است که بر خلاف میل نفس و تن‌آسانی است و تمایلات مخالفی علیه این تصمیم قیام می‌کنند و مانع اجرا می‌شوند. تنها یک اراده قوی لازم است که میلهای مخالف را عقب براند و خیر و فضیلت را اجرا کند. همچنین است عادتهای مضرّ و خطرناک: بسیاری اشخاص هستند که مثلا به دود و یا خدای نخواسته به مشروب یا قمار عادت دارند و زیان آنها را کاملا حس می‌کنند و خیلی