ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٢١٣ - نظامى گنجوى

فصاحت و روح جهان بلاغت بود. مثنويات پنج‌گانه او كه به پنج‌گنج و خمسه نظامى معروف است از اركان ادبيّات فارسى در شمار، در تمامى اقطار در نهايت اشتهار و غايت لطافت و جزالت و از پنج مثنوى مركّب ميباشد:

١- مخزن الاسرار كه بدو هزار و دويست و دو بيت مشتمل است و بنوشته كشف الظنون آنرا براى بهرام‌شاه منجكى والى ارزنجان نظم كرده و بصله پنج هزار دينار سرخ و پنج استر راهوار نايل گرديده است ٢- خسرو و شيرين كه حاوى چهار هزار و نهصد و چهارده بيت است ٣- ليلى و مجنون كه متضمن چهار هزار و چهارصد بيت است ٤- هفت‌پيكر كه چهار هزار و پانصد و هفتاد و هفت بيت را محتوى است ٥- اسكندرنامه بنام شرفنامه و اقبال‌نامه به دو جزو منقسم و مجموعا سه هزار و چهارصد و هشتاد و هشت بيت است و اين اسكندرنامه را خردنامه نيز گويند و يا آنكه خردنامه نام ديگر تتميم اسكندرنامه است كه آن نيز از خود نظامى ميباشد و همه اين مثنويّات پنج‌گانه بعد از وفات نظامى يكجا جمع شده و بپنج‌گنج يا خمسه بارها در اروپا و هند و استانبول و ايران و غيره چاپ و بزبان فرانسوى هم ترجمه شده و در سال هزار و هشتصد و چهل و پنجم ميلادى در پترسبورگ انتشار يافته است و بسيارى از اكابر فارس و هند و ترك و غيره در نظم پنج مثنوى بنظامى اقتفا جسته و به خمسه موسوم داشته‌اند مثل خمسه لاهورى و خمسه مكتبى و خمسه نوائى و غير اينها و در مدح خمسه نظامى گفته‌اند: