ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ١٥٣ - نخشبى- سيد ضياء الدين
١- اجتماع الامر و النهى ٢- الاجماع المنقول ٣ و ٤- حاشيه رسائل و مكاسب شيخ مرتضى انصارى ٥- دعاة الحسينية كه در بمبئى چاپ شده است ٦- مقدمه واجب و غيرها.
وفات او شب جمعه هفدهم ربيع الثانى هزار و سيصد و سى و چهارم هجرى قمرى در شصت و شش سالگى در كربلاى معلّى واقع شد، جنازه او را پيش از دفن بنجف اشرف نقل و در صحن مقدس مرتضوى در حجره متصل بمسجد عمران دفنش كردند.
(ص ٢٢٠ ج ١ عه و غيره)
نخشبى[١]
نخشبى- سيد ضياء الدين
- هندى بدايونى، از عرفا و ادبا و شعراى فارسىزبان هندوستان ميباشد كه از مريدان شيخ نظام الدين و در اصل از اهالى نخشب بوده و بهمان جهت به نخشبى تخلّص مينمود، در هندوستان اقامت كرده و در شهر بدايون منزوى شد، از مؤانست مردمان گسيخته و بمدح و قدح و اعتقاد و انكار كسى اصلا توجه نمىنموده و مشغول كار خود بود و از اشعار او است:
[١]- نخشبى- بر وزن جعفرى منسوب است به نخشب از بلاد ماوراء النهر مابين جيحون و سمرقند و تاشكند كه بزرگ و پرجمعيت و به ديهات بسيارى مشتمل و آب جارى آن فقط نهرى است كه از وسطش جريان دارد و در بعضى از اوقات سال منقطع ميگردد و باغات و زراعات ايشان از آب چاه مشروب ميشوند. آن، بزرگترين و معمورترين و زيباترين بلاد ماوراء النهر است و بمسافت صد و پنجاه كيلومتر از جنوب شرقى بخارا واقع و توتون و ديگر محصولاتش بسيار و بعد از بخارا دويمين شهر و در حكم پايتخت ديگر آن نواحى ميباشد و خان ماوراء النهر گاهى در آنجا اقامت مينمايد. نام ديگر آن نسف بوده و در اين اواخر به قارشى معروف است و يا بنوشته بعضى، نسف معرب نخشب بوده و قارشى نيز در اصل نام نهرى ميباشد كه از وسط آن جارى است و قارشى گفتن خود شهر نيز بمناسبت مجاورت آن نهر است كه بزبان تركى بمعنى مجاور و مقابل است.
اين شهر منشأ ارباب كمال ميباشد و بسيارى از علما و طبقات ديگر از آنجا برخاستهاند كه بعضى از ايشان به نخشبى معروف و برخى به نسفى شهرت دارند و ما هم بقسمت اولى در اينجا اشاره كرده و قسمت دويمى را نيز تحت عنوان نسفى نگارش خواهيم داد و در جائى ديدم كه نخشب نام ديهى از عراق عرب هم هست.