ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٢٠٩ - نظام الملك- امير ابو على حسن بن على بن اسحق بن عباس

نموده و اخيرا بدرخواست بعضى از علماى وقت ادلّه عقليّه شعور تمامى موجودات را نيز بدان الحاق كرده است كه در سال هزار و دويست و شصت و چهارم هجرى قمرى در طهران چاپ شده و برهان متقن مراتب عاليه علميّه‌اش ميباشد ٢- الشهاب الثاقب فى رد النواصب.

(ص ٨٣١ ج ١ ذريعة و اطلاعات متفرقه)

نظام الملك- امير ابو على حسن بن على بن اسحق بن عباس‌

- كه به قوام الدين و نظام الملك ملقّب و گاهى به خواجه نظام الملك موصوف ميباشد از اكابر و وزراى عقلا و عقلاى وزرا و نام ناميش زينت‌بخش اوراق و دفاتر است.

در بدايت حال كاتب و منشى على بن شاذان حاكم بلخ سپس داود بن ميكائيل سلجوقى والى خراسان پدر آلب‌ارسلان بود، پس از آنكه نوبت سلطنت بعد از وفات طغرل بيگ نخستين سلطان سلاجقه ايرانى بمناسبت بلاعقب بودن او ببرادرزاده‌اش آلب‌ارسلان بن داود، دوّيمين ايشان (٤٥٥- ٤٦٥ ه ق- تنه- تسه) رسيد وزارت و صدارت او در تمام مدت سلطنتش، در اثر فكر ثاقب و تدبير صائب و رأى متين و حسن طويّت بهمين خواجه نظام الملك مفوّض و در عهد سلطنت ملكشاه پسر آلب‌ارسلان نيز (٤٦٥- ٤٨٥ ه ق- تسه- تفه) تمامى امور وزارتى بدو موكول بود. در اين سى سال ايّام وزارت آن دو پادشاه معظّم، تمامى امور وزارتى بدو موكول بود. در اين سى سال ايّام وزارت آن دو پادشاه معظّم، تمامى امور كشورى را با كمال خوشى اداره كرد، اسباب امنيّت كشور و رفاه مردم را فراهم آورد، بالخصوص عهد ملكشاه كه اصل سلطنتش هم نتيجه حسن تدبير اين وزير روشن‌ضمير پاك‌نهاد بود خجسته‌ترين عهد سلاجقه در شمار است.

خواجه عقل فطرى موهوبى را با عقل مكتسبى توأم ساخته، در فقه و حديث و ادبيّات و ديگر علوم متداوله دستى توانا داشت، بهردو زبان عربى و فارسى شعر خوب مى‌گفت، دوستدار علم و عالم و فقها و صوفيّه و مجلس او مجمع ارباب فضل و كمال بود، بمجالست ايشان حرصى قوى داشت، بنماز اوّل وقت هم بسيار راغب بود، بمجرّد صوت اذان دست از كارها كشيده و مشغول عبادت ميشد.