ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ١٩٨ - نظام اعرج- حسن بن محمد بن حسين
در غايت شهرت و مستغنى از اطناب بوده و مؤلفات متنوعه طريفه او بهترين معرّف مقامات عاليه علميّهاش ميباشند:
١- اوقاف القرآن كه بامر استاد خود قطب الدين شيرازى (متوفى بسال ٧١٠ يا ٧١٦ ه ق- ذى يا ذيو) در سال هفتصد و چهارم هجرت تأليفش داده است ٢- البصائر فى مختصر تنقيح المناظر كه يك نسخه از آن در مدرسه فاضل خان مشهد مقدس رضوى موجود است ٣- تفسير التحرير كه شرح تحرير مجسطى خواجه نصير طوسى است ٤- تفسير قرآن مجيد كه دو فقره تفسير نوشته يكى موسوم به لب التأويل و ديگرى كه بسيار مشهور ميباشد نام اصليش غرائب القرآن و رغائب الفرقان و به تفسير نيشابورى معروف است. در طهران طى سه مجلد بزرگ چاپ شده و در مصر نيز در حاشيه تفسير جامع البيان ابن جرير طبرى بطبع رسيده و از احسن تفاسير قرآن مجيد است.
فوائد لفظيه و معنويه و دقائق نكات عربيه را جامع و احكام اوقاف و مراتب تأويل را حاوى ميباشد ٥- توضيح التذكرة كه شرح تذكره خواجه نصير طوسى در علم هيئت بوده و در اول ربيع الاول هفتصد و يازدهم هجرت تأليف شده است ٦- رسالهاى در حساب و بزعم بعضى خلاصة الحساب شيخ بهائى از همين رساله اخذ و تلخيص شده است ٧- شرح تذكره خواجه كه مذكور شد ٨- شرح شافيه ابن حاجب در علم صرف كه بهترين شروح آن كتاب است و بارها چاپ شده و مرجع استفاده افاضل محصلين و طلاب بوده و به شرح نظام معروف ميباشد. از لقب مذكور فوق او روشن ميگردد كه لفظ نظام بر وزن امام، مخفف همان نظام الدين است و اسم اين كتاب شرح شافيه را شرح نظام (با فتح و تشديد) گفتن چنانچه در السنه در غايت شهرت بوده و انكارى هم نشنيدهايم غفلت از حقيقت حال است ٩- غرائب القرآن ١٠- لب التأويل كه هردو تفسير قرآن مجيد بوده و فوقا مذكور داشتيم.
وفات نظام اعرج بنوشته كشف الظّنون تحت عنوان غرائب القرآن در سال هفتصد و بيست و هشتم هجرت ميباشد و ظاهر بعضى از جملات مذكوره در آخر جلد اوّل و دوّيم چاپى تفسير مذكور آنكه در هفتصد و سى تمام هجرت در حيات بوده است. بهرحال اينكه در روضات الجنّات او را از علماى رأس قرن نهم و نزديك بزمان سيد شريف جرجانى (متوفّى در اوائل قرن نهم) و جلال الدين دوانى (متوفّى در اوائل قرن دهم) و نظائر ايشان شمرده و تاريخ ختم مجلّدات تفسير را هم اواسط قرن نهم و مصادف با حدود بعد از سال ٨٥٠- ضن دانسته علاوه بر اشتباه در قرن حيات نظام قريب بزمان اشخاص مذكور بودن نيز با در نظر گرفتن زمان وفاتشان و تاريخ بعضى از تأليفات فوق دور از