ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٢٢١ - نفطويه- ابراهيم بن محمد بن عرفة بن سليمان بن مغيرة بن حبيب

نفس زكيه- محمد بن عبد اللّه بن حسن بن حسن بن على بن ابيطالب ع‌

- مدنى، ملقّب به نفس زكيه، مكنّى به ابو عبد اللّه، از اصحاب حضرت صادق ع بوده كه بنوشته بعضى از اجلّه در زمان آن حضرت ادّعاى امامت كرد و در سال يكصد و چهل و پنجم هجرت مقتول گرديد و بسط مطلب را موكول بكتب رجاليّه و ديگر كتب مربوطه ميدارد.

نفطويه- ابراهيم بن محمد بن عرفة بن سليمان بن مغيرة بن حبيب‌

- يا حرب بن مهلب بن ابى صفرة، بغدادىّ المسكن، واسطىّ الولادة، ازدىّ القبيلة، ابو عبد اللّه و ابن عرفة الكنية، نفطوية اللّقب و الشّهرة، از مشاهير ادباى زمان غيبت صغرى اوائل قرن چهارم هجرت، اديب كامل شاعر فاضل نحوى لغوى، از تلامذه ثعلب و مبرّد سابقى الذكر، در حديث و قرائت و علوم عربيّه و اخبار و وقايع و تواريخ و سير باخبر، قرآن مجيد را حافظ و بقدم آن قائل بود. زياده بر پنجاه سال بتعليم اصول قرائت اشتغال داشت، همواره در مجلس خود بقرائت قرآن با روايت عاصم ابتدا كرده و بعد از آن بكتب ديگر اشتغال مييافت، در بغداد كتاب سيبويه و ديگر كتب ادبيّه را تدريس كرده و ميگفته است كه اكثر احاديث موضوعه در حق صحابه و فضائل ايشان در زمان شوكت بنى اميّه بوده و آنها را وسيله تقرّب بخليفه وقت ميكرده‌اند، از اين جمله رايحه تشيّع استشمام شده بلكه از بعضى تصريح بتشيّع وى نقل گرديده است.

در مقابل، شواهد ديگر بتسنّن وى بسيار است و تحقيق در اين موضوع در صورت اقتضا موكول بكتب مربوطه ميباشد. نفطويه در تأليف و تصنيف احسن اهل عصر خود بوده و كتاب تاريخ او مملو از نوادر و ملاحت ميباشد و از تأليفات او است:

١- اعراب القرآن ٢- الامثال ٣- مثال القرآن ٤- التاريخ ٥- الرد على من قال بحدوث القرآن ٦- رياض النعيم ٧- الشهادات ٨- غريب القرآن ٩- القوافى ١٠- المصادر ١١- المقنع در نحو ١٢- الملح ١٣- مناقب الامام الشافعى ١٤- الوزراء و غير اينها و از اشعار نفطويه است: