ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ١٦١ - نراقى- حاج ملا احمد بن حاج ملا مهدى
استفاده اكابر گرديد و با كمال شفقت متحمل تمامى مخارج و ضروريّات و زحمات حوزه علميّه و اشخاص ناتوان و بىبضاعت از طبقات ديگر نيز بود. تأليفات و آثار قلمى او در فقه و اصول و اخلاق و موضوعات ديگر بسيار و از آن جمله است:
١- اجتماع الامر و النهى و خودش بعدم اجتماع قائل است ٢- اساس الاحكام فى تنقيح عمد مسائل الاصول بالاحكام در اصول فقه ٣- اسرار الحج بفارسى كه در ايران چاپ و اعمال و آداب ظاهريه حج و اسرار و حكم باطنيه آن را حاوى است ٤- حجية المظنة ٥- خزائن بزبان فارسى و بارها در ايران چاپ و بمنزله كشكول شيخ بهائى و حاوى لطائف و ظرائف و محاورات و مطايبات و معميات و نوادر و فوائد علميه متفرقه بسيارى است ٦- ديوان شعر فارسى كه بزرگ است ٧- سيف الامة بپارسى در رد پادرى نصرانى كه در تبريز چاپ سنگى شده است و در مقام رد، علاوه بر ادله متقنه ديگر محض من باب الزام گاهى عين الفاظ كتب آسمانى را نقل كرده و بپارسى ترجمه مينمايد ٨- شرح تجريد الاصول والد معظم خود كه هفت جلد بوده و جميع متعلقات اين علم را حاوى است ٩- طاقديس يا طاقديسى كه مثنويات او است و آن غير از ديوان مذكور او ميباشد كه در ايران چاپ شده است ١٠- عوائد الايام من قواعد الفقهاء الاعلام و قوانينهم اللتى لابد فيها من الاعلام كه بارها در ايران چاپ و حاوى قواعد عمده اصوليه و فقهيه و در موضوع خود بىسابقه ميباشد و دو نسخه خطى آن بشماره ٨٤٨ و ٨٥٠ در كتابخانه مدرسه سپهسالار جديد طهران موجود است ١١- عين الاصول در اصول كه از اوائل تأليفات او است ١٢- مثنوى طاقديس كه بنام طاقديسى مذكور شد ١٣- مستند الشيعة فى احكام الشريعة كه فقه استدلالى مبسوط و فقط ابواب عبادات تا حج و باب اطعمه و اشربه و صيد و ذباحه و قضا و شهادات و مقدارى از بيع و قدرى از نكاح بوده و دو مرتبه در ايران چاپ شده است ١٤- معراج السعادة در اخلاق بفارسى و بارها در ايران چاپ شده است ١٥- مفتاح الاحكام در اصول فقه ١٦- مناهج الوصول الى علم الاصول چنانچه در روضات است و لكن خود نراقى در ديباچه آن گويد كه آنرا به مناهج الاحكام ناميده است و بهرحال در طهران چاپ شده و آن غير از شرح تجريد مذكور فوق است و غير اينها. چنانكه اشاره شد در فنون شعرى نيز مهارتى داشته و به صفائى تخلّص ميكرد و بالخصوص اشعار اخلاقى او بيشتر و اشعار عاشقانه و ذوقى و عرفانى او نيز بسيار بوده و از او است:
تاراج كنى تا كى، اى مغبچه ايمانها |
كافر تو چه ميخواهى از جان مسلمانها |
|
اى خضر مبارك پى بنماى بمن راهى |
سرگشته چنين تا كى، مانم به بيابانها |
|