ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ١٠٦ - ناصر الدولة- حسن بن ابى الهيجاء عبد اللّه بن حمدان

عصر روز جمعه دوازدهم ربيع الاول سيصد و پنجاه و هفتم يا هشتم هجرت درگذشت و در تل توبه از شهر موصل بخاكش سپردند. موافق نوشته قاموس الاعلام اگرچه ابراهيم و حسين پسران ناصر الدولة بعد از وفات پدرشان باجازه شرف الدوله ديلمى بطرف مصر رفته و در حين ورود موصل والى آنجا را كشتند، ملك موروثى پدرانشان را تملك نموده و سه سال هم حكومت كردند لكن بسال سيصد و هشتادم هجرت محكوم بزوال و فنا شده و آن‌همه كوششهاى ايشان كه در تسخير ملك موروثى‌شان متحمّل بوده‌اند بهدر رفته و بى‌نتيجه ماند. توان گفت كه آخرين حكمران آل حمدان ابو الفضائل مذكور پسر سعد الدوله فوق است بلكه از آنرو كه ابو الفضائل نيز فرصتى براى اجراى حكومت نيافته در حقيقت آخرين ايشان همان سعد الدولة ميباشد و اصل حكمران سلسله آل حمدان، ناصر الدولة و سيف الدولة و سعد الدولة و تمامى مدت حكومت اين خانواده (بنوشته قاموس الاعلام) در حدود شصت سال بوده است.

احمد رفعت گويد بنى حمدان يكى از قبائل عرب ميباشد كه در سال سيصد و بيست و سيّم هجرت بدستيارى ناصر الدولة حكومتى در موصل و حلب تشكيل داده و در سال سيصد و شصت و هشتم منقرض گرديدند. در مجالس المؤمنين گويد حكومت بنى حمدان از سال دويست و نود و دويم هجرت تا نود و نه سال ديگر امتداد داشت و در سال سيصد و نود و يكم منقرض گرديدند. پرواضح است كه اين اختلافات ناشى از اختلاف نظر مورّخين در كيفيّت حكومت بعضى از حكام و ملوك ميباشد كه بعضى از ايشان ايّام ضعف و از پاافتادگى ملوك را نيز كه محض اسم بوده داخل در حساب كرده و جزو ايّام حكومت دانسته‌اند و بعضى ديگر فقط ايّام شوكت و اقتدار را دوره سلطنت شمرده و ايّام ضعف را كالعدم پنداشته‌اند و نظائر آن بسيار است.

ناگفته نماند كه نوه ناصر الدولة ذو القرنين حمدانى كه پسر حمدان بن ناصر الدوله فوق و ملقّب به وحيد الدولة و مكنّى به ابو المطاع بوده شاعرى است ظريف و خوش‌قريحه كه در مقاصد عاليه اشعار طريفه بسيارى گفته و از او است: