واضح است آنچه را شهيد اوّل احتمال داده، مربوط به رؤيت هلال در شهرهاى شرقى و كفايت آن براى شهرهاى غربى است. با رؤيت هلال در شهرهاى شرقى، در شهرهاى غربى نيز اگر مانعى وجود نمى‌داشت، قطعاً هلال رؤيت مى‌شد؛ زيرا غروب آنها متأخر از غروب شهرهاى شرقى است و از اين رو، هلال در آنها هر چند دور باشند، عادتاً ديده مى‌شود. احتمالى كه شهيد مطرح كرده‌اند، مسئله صغروى ديگرى است مربوط به اينكه گاهى وضع شهرها به گونه‌اى است كه اگر هلال در يكى از آنها رؤيت شد، در ديگرى نيز در صورت عدم مانع، رؤيت خواهد شد. مقصود شهيد آن است كه اين حالت، منحصر به شهرهاى متقارب نيست، بلكه گاهى در شهرهاى متباعد نيز صدق مى‌كند و رؤيت هلال در شهرهاى شرقى، براى شهرهاى غربى نيز كفايت مى‌كند؛ زيرا در اين حالت نيز در صورت عدم مانع، قطع به رؤيت حاصل خواهد شد.

همچنين آنچه را استاد به علاّمه حلّى در كتاب منتهى المطلب نسبت داد نيز روشن نيست؛ زيرا اگر چه علاّمه در آغاز كلام خود، قائل به عدم فرق ميان شهرهاى متقارب و متباعد شده و مى‌گويد:

هرگاه اهل شهرى هلال را ديدند، روزه بر همه مردم واجب مى‌شود؛ چه شهرها از هم دور و چه به هم نزديك باشد. احمد بن حنبل و ليث بن سعد و بعضى از فقهاى شافعى بر اين رأى هستند. شيخ طوسى مى‌گويد:

اگر شهرها نزديك به هم بوده و اختلاف افق نداشته باشند، مانند بغداد و بصره، حكم آنها يكى است و اگر از هم دور باشند، مانند بغداد و مصر، هر شهرى حكم خود را دارد.

شافعى نيز در يك قول خود، بر همين نظر است. برخى ديگر از فقهاى شافعى،

(٩) همان، ص ١٥٨.