استحباب از احكام پنج‌گانه فقهى به معناى طلب غير حتمى و غير جازم مى‌باشد كه فاعل آن قابل مدح بوده و تارك آن سزاوار كيفر نيست. [١] در اين مدخل از واژه‌هاى «تطوّع» و «نفل» استفاده شده است.

گفتنى است، استحباب مواردى همانند انفاق و ... كه از صيغه‌هاى امر يا غير آن فهميده مى‌شود در ذيل مدخل‌هاى خود بيان خواهد شد.

اعمال استحبابى‌

١. احسان‌

١) استحباب احسان و نيكى بر انسان‌ها:

... ومن تطوّع خيرا ....

بقره (٢) ١٥٨

... فمن تطوّع خيرا .... [٢]

بقره (٢) ١٨٤

٢) سپاس الهى در برابر انجام احسان مستحبّى:

... ومن تطوّع خيرا فإنّ اللّه شاكر عليم.

بقره (٢) ١٥٨

٣) احسان مستحبّى درپى‌دارنده ثمرات نيكو:

... فمن تطوّع خيرا فهو خير لّه ....

بقره (٢) ١٨٤

٢. اطعام‌

٤) اطعام به مستمندان بيش از حدّ واجب، امرى مستحبّ:

... و على الّذين يطيقونه فدية طعام مسكين فمن تطوّع خيرا فهو خير لّه .... [٣]

بقره (٢) ١٨٤

٥) اطعام مستحبّى به مستمندان بيش از حدّ واجب، درپى‌دارنده ثمرات نيكو:

... و على الّذين يطيقونه فدية طعام مسكين فمن تطوّع خيرا فهو خير لّه ....

بقره (٢) ١٨٤

٣. حجّ‌

٦) سپاس خداوند از انجام حجّ مستحبّى:

إنّ الصّفا والمروة ... ومن تطوّع خيرا فإنّ اللّه شاكر عليم. [٤]

بقره (٢) ١٥٨

٤. صدقه‌

٧) اعطاى صدقه از روى ميل و رغبت، امرى مستحبّ و ارزشمند:

... يلمزون المطّوّعين من المؤمنين فى الصّدقت .... [٥]

توبه (٩) ٧٩

٨) صدقه‌هاى مستحبّى مؤمنان، مورد استهزاى منافقان:

فأعقبهم نفاقا فى قلوبهم ...* الّذين يلمزون المطّوّعين ....

توبه (٩) ٧٧ و ٧٩

[١] كفايه، ج ١، ص ١٣٣.

[٢] برداشت ياد شده بر اين اساس است كه «تطوّع خيراً» به معناى احسان و عمل خير باشد. (مجمع‌البيان؛ الميزان، ذيل آيه)

[٣] بنابر يك قول، منظور از «تطوّع»، اطعام به مستمند، اضافه بر كفّاره واجب است. (مجمع‌البيان؛ الميزان، ذيل آيه)

[٤] برداشت ياد شده بر اين اساس است كه منظور از «تطوّع خيراً» حجّ و عمره مستحبّى باشد. (مجمع‌البيان، ذيل آيه)

[٥] تطوّع به فعلى گفته مى‌شود كه فاعل آن سزاوار ستايش باشد و براى ترك آن سزاوار سرزنش نباشد (مجمع‌البيان، ذيل آيه) و طبق گفته راغب در مفردات: «تطوّع» مانند «تنفّل» انجام كار غير واجب (براى رضاى خدا و بدون توقّع) است.