فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ١١٢ - ترك استثنا
استثناى قوم موسى
٤) اتّكاى قوم موسى به مشيّت خداوند در دستيابى به گاو مورد درخواست و نظرشان:
قالوا ادع لنا ربّك يبيّن لّنا ما هى إنّ البقر تشبه علينا وإنّا إن شاء اللّه لمهتدون. [١]
بقره (٢) ٧٠
استثناى مسافر
٥) توجّه يوسف (ع) به نقش انشاءاللَّه در آمدن خانواده خويش به سرزمين مصر:
فلمّا دخلوا على يوسف ءاوى إليه أبويه وقال ادخلوا مصر إن شآء اللّه ءامنين.
يوسف (١٢) ٩٩
استثنا در كارها
٦) گفتن انشاءاللَّه در هر كارى، امرى شايسته و مهمّ:
ولاتقولنّ لشاىء إنّى فاعل ذلك غدا* إلّاأن يشآء اللَّه واذكر رَّبَّك إذا نسيت ....
كهف (١٨) ٢٣ و ٢٤
٧) پيامبر اسلام (ص) موظّف به گفتن انشاءاللَّه هنگام خبر دادن از انجام هر كارى در آينده:
ولاتقولنّ لشاىء إنّى فاعل ذلك غدا* ... إلّاأن يشآء اللَّه ....
كهف (١٨) ٢٣ و ٢٤
٨) توجّه موسى (ع) به نقش مشيّت الهى در انجام كارها در عين تعهّد به خضر (ع) نشانه اهمّيّت آن:
قال له موسى هل أتّبعك على أن تعلّمن ممّا علّمت رشدا* قال ستجدنى إن شآء اللّه صابرا ولا أعصى لك أمرا
كهف (١٨) ٦٦ و ٦٩
٩) لزوم ياد انشاءاللَّه در كارها پس از رفع فراموشى براى پيامبر (ص):
ولاتقولنّ لشاىء إنّى فاعل ذلك غدا* إلّاأن يشآء اللَّه واذكر رَّبَّك إذا نسيت .... [٢]
كهف (١٨) ٢٣ و ٢٤
١٠) ورود همراه با امنيّت محمّد (ص) با مسلمانان به مسجدالحرام، معلّق بر مشيّت الهى:
لقد صدق اللّه رسوله الرّءيا بالحقّ لتدخلنّ المسجد الحرام إن شاء اللّه ءامنين محلّقين رءوسكم ومقصّرين لاتخافون ....
فتح (٤٨) ٢٧
نيز---) مشيّت خدا
ترك استثنا
١١) نگفتن «انشاءاللَّه» از سوى صاحبان باغ، از عوامل نابودى باغ:
ولايستثنون* فطاف عليها طائِف مّن رّبّك وهم نائِمون* فأصبحت كالصّريم. [٣]
قلم (٦٨) ١٧ و ١٨- ٢٠
١٢) نگفتن «انشاءاللَّه» و اعتماد به غير خدا، سبب ناكام ماندن انسان در كارهاى خويش:
ولايستثنون* فأصبحت كالصّريم. [٤]
قلم (٦٨) ١٨ و ٢٠
[١] از پيامبر (ص) نقل شده: بنىاسرائيل به «ذبح» كمترين گاو مأمور بودند؛ ولى چون بر خود سخت گرفتند، خدا هم بر آنان سخت گرفت و به خدا سوگند! اگر «إنشاءاللّه» نمىگفتند براى آنان اوصاف گاو بيان نمىشد. (مجمعالبيان، ذيل آيه)
[٢] از امام محمدباقر (ع) نقل شده است: مقصود از «واذكر ربّك ...» يعنى در كارت، مشيّت خدا را مد نظر قرار بده. (الصّافى؛ نورالثقلين، ذيل آيه)
[٣] يك تفسير براى «و لايستثنون»، نگفتن «إنشاءاللَّه» است. (مجمعالبيان، ذيل آيه)
[٤] با توجّه به مجموع سياق آيات مربوط به صاحبان باغ، چنين برداشتى امكانپذير است.