استعاذه، از ريشه عَوْذ به معناى پناه بردن به غير، از هرگونه شرّ و بدى‌ [١] و درخواست كمك‌ [٢] و چنگ زدن‌ [٣] آمده است. در اين مدخل از مشتقّات «عوذ» و عبارت‌هاى «لا ملجأ من اللّه إلّاإليه» و «لن‌تجد من دونه ملتحدًا» استفاده شده است.

اهمّ عناوين: استعاذه به خدا، استعاذه مادر مريم، استعاذه محمّد (ص)، استعاذه موسى (ع)، استعاذه نوح (ع).

استعاذه به جنّ‌

استعاذه به جنّيان از رسوم دوران جاهليّت:

وأنّه كان رجال مّن الإنس يعوذون برجال مّن الجنّ فزادوهم رهقا.

جن (٧٢) ٦

٢) پناه‌بردن انسان به جنّيان، باعث افزايش‌گناه آنان:

وأنّه كان رجال مّن الإنس يعوذون برجال مّن الجنّ فزادوهم رهقا. [٤]

جن (٧٢) ٦

استعاذه به خدا

٣) لزوم پناه بردن به خدا از شرور شب تاريك:

قل أعوذ بربّ الفلق‌* ومن شرّ غاسق إذا وقب.

فلق (١١٣) ١ و ٣

٤) پناه بردن موسى (ع) به خدا از نسبت‌هاى نارواى فرعونيان:

ولقد فتنّا قبلهم قوم فرعون وجاءهم رسول كريم‌* أن أدّوا إلىّ عباد اللّه إنّى لكم رسول أمين‌* وإنّى عذت بربّى وربّكم أن ترجمون. [٥]

دخان (٤٤) ١٧ و ١٨ و

٢٠

٥) لزوم استعاذه به خدا از شرّ افسون‌گران:

قل أعوذ بربّ الفلق‌* ومن شرّ النّفَّثت فى العقد.

فلق (١١٣) ١ و ٤

٦) پناه بردن موسى (ع) به خدا براى دورى جستن از رفتار جاهلانه:

وإذ قال موسى‌ ... أعوذ باللّه أن أكون من الجهلين.

بقره (٢) ٦٧

٧) پناه بردن نوح (ع) به خدا از درخواست‌هاى جاهلانه:

قال ربّ إنّى أعوذ بك أن أسلك ما ليس لى به علم ....

هود (١١) ٤٧

٨) لزوم پناه بردن به خدا از حسادت حسودان:

قل أعوذ بربّ الفلق‌* ومن شرّ حاسد إذا حسد.

فلق (١١٣) ١ و ٥

٩) پناه بردن متخلّفان جنگ تبوك به خداوند، پس از قرارگرفتن در تنگناهاى روحى و اجتماعى:

وعلى الثّلثة الّذين خلّفوا حتّى‌ إذا ضاقت عليهم الأرض بما رحبت وضاقت عليهم أنفسهم وظنّوا أن لّاملجأ من اللَّه إلّاإليه .... [٦]

توبه (٩) ١١٨

[١] مفردات راغب.

[٢] همان.

[٣] لسان‌العرب؛ المصباح المنير.

[٤] «رهقاً» به گناه نيز تفسير شده است. (مجمع‌البيان، ذيل آيه)

[٥] معناى استعارى «ترجمون» نسبت ناروا است. (مفردات راغب)

[٦] برداشت ياد شده با توجّه به شأن نزول است. (مجمع‌البيان، ذيل آيه)